Divriği Ulu Cami'de skandal görüntüler!

UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nın çevresinde yürütülen çevre düzenleme çalışmaları, kültürel mirasın korunmasına ilişkin ciddi tartışmaları beraberinde getirdi. Koruma alanı içerisinde moloz döküldüğü ve tarihi yapının hemen yanında ağır iş makineleriyle hafriyat yapıldığı yönündeki iddialar, ilgili kurumların denetim sorumluluğunu yeniden gündeme taşıdı.

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası Koruma Alanı kapsamında yürütülen çevre düzenleme çalışmaları sırasında, 1. derece arkeolojik sit alanı içerisinde yer alan Divriği Kalesi ile Ulu Camii arasındaki koruma bandına hafriyat molozlarının döküldüğü tespit edildi. Edinilen bilgilere göre durumun ilgili kurumlara bildirilmesinin ardından alana bırakılan molozların kaldırılması için çalışma başlatıldı.

Ancak tartışmalar bununla sınırlı kalmadı. Tarihi yapının hemen güneyinde bulunan park alanında ekskavatörlerle yaklaşık iki metre derinliğinde kazı yapıldığı, çalışmaların ise arkeolojik açıdan son derece hassas kabul edilen bölgede sürdürüldüğü öğrenildi.

Uzmanlara göre söz konusu alanın, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası külliyesinin tarihsel uzantılarından biri olabileceği, bölgede kültür dolgusu, mimari kalıntılar ve arkeolojik buluntuların bulunma ihtimalinin yüksek olduğu değerlendiriliyor. Bu nedenle yapılacak her türlü kazı ve hafriyatın bilimsel yöntemlerle, arkeolojik gözetim altında yürütülmesi gerektiği ifade ediliyor.

Denetim mekanizması nerede?

Yaşanan gelişmeler, uygulamaların denetlenmesiyle yükümlü kurumların görevlerini yeterince yerine getirip getirmediği sorusunu da beraberinde getirdi. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan ve uluslararası koruma statüsüne sahip bir alanda ortaya çıkan bu görüntüler, özellikle Sivas Vakıflar Bölge Müdürlüğü ile Sivas Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü'nün saha denetimlerinin yeterliliği konusunda eleştirilere neden oldu.

Koruma kurullarının proje onayı vermesinin tek başına yeterli olmadığına dikkat çeken uzmanlar, uygulama sürecinin de mevzuata uygun şekilde sürekli denetlenmesi gerektiğini vurguluyor. Koruma kararlarının sahada eksiksiz uygulanıp uygulanmadığının takip edilmemesi halinde, geri dönüşü mümkün olmayan kültürel kayıpların yaşanabileceği belirtiliyor.

Kanun açık hükümler içeriyor

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile ilgili yönetmelikler, arkeolojik potansiyel taşıyan alanlarda yapılacak kazı ve hafriyat çalışmalarının Kültür ve Turizm Bakanlığı gözetiminde yürütülmesini öngörüyor. Çalışmalar sırasında herhangi bir arkeolojik buluntuya rastlanması halinde ise faaliyetlerin durdurulması ve ilgili müze müdürlüğüne bilgi verilmesi yasal zorunluluk olarak düzenleniyor.

9 yıllık restorasyonun ardından tartışmalı görüntüler

Yaklaşık dokuz yıl süren kapsamlı restorasyonun ardından yeniden ziyaretçilerini ağırlayan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nın çevresinde oluşan görüntüler, kültürel mirasın korunmasına yönelik hassasiyetin yeterince gösterilip gösterilmediği tartışmasını da yeniden alevlendirdi.

Kültürel miras uzmanları, çevre düzenleme çalışmalarının elbette yapılabileceğini ancak UNESCO Dünya Mirası alanlarında her müdahalenin bilimsel ilkelere uygun, kontrollü ve şeffaf şekilde gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtiyor. Kaybedilecek arkeolojik verilerin ise bir daha geri getirilemeyeceğine dikkat çekiliyor.

Divriği'nin yalnızca Sivas'ın değil, insanlığın ortak mirası olduğuna işaret eden uzmanlar, Sivas Vakıflar Bölge Müdürlüğü ile Sivas Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü'nün sahadaki uygulamaları daha etkin denetlemesi, kamuoyundaki soru işaretlerini giderecek açıklamalar yapması ve çalışmaların bilimsel esaslara uygun yürütüldüğünü şeffaf biçimde ortaya koyması gerektiğini ifade ediyor.