Divriği Ulu Camii’nde 800 yıllık aşkın izi mi bulundu?

Sivas’ın UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan tarihi mirası Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, bu kez şifahane bölümündeki gizemli insan silüetiyle gündeme geldi. Sivaslı duayen gazeteci Sirer Doğan’ın fotoğrafladığı figürün, yapının banisi Turan Melek ile Ahmet Şah arasındaki olası bir aşkın izlerini taşıyabileceği öne sürüldü. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, dikkat çeken silüetin bilimsel açıdan incelenmesi gerektiğini belirterek, gizli bir aşkın metafizik yansıması olabileceğini dile getirdi.

41 yıl sonra yeni bir gizem ortaya çıktı

Anadolu’nun El Hamra’sı olarak nitelendirilen Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, 1985 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne Türkiye’den alınan ilk eser olma özelliğini taşıyor. Mengücek Beyliği döneminde inşa edilen yapının cami bölümü Ahmet Şah, darüşşifa bölümü ise eşi olduğu yönünde tarihi tartışmalar bulunan Turan Melek tarafından yaptırıldı. 1228 yılında yapımına başlanan eser, 1243 yılında tamamlandı.

Yapının gizemleri daha önce de gündeme gelmişti. Sivaslı duayen gazeteci Sirer Doğan, 41 yıl önce caminin kapılarına düşen güneş ışıklarının taş işlemeler üzerinde namaz kılan insan silüetleri oluşturduğunu fotoğraflayarak kamuoyuna duyurmuş, bu görüntüler Japon araştırmacıların da ilgisini çekmişti.

Doğan, bu kez şifahanenin tavan işlemelerini farklı bir açıdan görüntüleyerek yeni bir gizemi gündeme taşıdı. Şifahane girişindeki belirli bir noktadan bakıldığında, tavan süslemelerinin çene kısmından görülen bir insan yüzünü andırdığı fark edildi. Çekik gözlü, belirgin elmacık kemikli ve sarkık bıyıklı bir erkeği andıran silüetin Ahmet Şah'a ait olabileceği iddia edildi.

Gizli bir aşkın şifresi olabilir mi?

Görüntüyü değerlendiren Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nın yalnızca mimari özellikleriyle değil, taşıdığı sembolik anlamlarla da dikkat çektiğini söyledi.

Yapının şifahane bölümünün dönemin önemli bir tedavi merkezi olduğunu belirten Tuztaşı, burada kullanılan motiflerin ve ses akustiğinin bilimsel araştırmalara konu olduğunu ifade etti.

Tuztaşı, insan silüetinin Turan Melek ile Ahmet Şah arasındaki ilişkiye işaret edebileceği ihtimali üzerinde durarak, şu değerlendirmede bulundu:

"Yapıya baktığımızda, günümüzde dahi kullanılmakta olan çeşitli tıbbi motifler görüyoruz. Burada bir insan figürü görüyoruz. Banisinin Turan Melek olduğunu dikkate aldığımızda neden Turan Melek'in değil de Sirer Bey'in dediği gibi Ahmet Şah'ın figürü var? Turan Melek ve Ahmet Şah'ın evli olup olmadıkları, akraba oldukları ile ilgili çok çeşitli tartışmalar var. Kimi araştırmacılar evli olmadıklarını ileri sürüyor. Bu yapı metafizik anlamlar yüklenmiş motiflerin işlendiği bir yapı. Yapının mimarı nasıl imzasını çok küçük bir yere sakladıysa Ahmet Şah'ın isminin kitabede bile olmamasına rağmen Turan Melek'in katkısının anlamını göstermek için böyle bir baş merkeze Ahmet Şah'ın figürünü işletmiş midir? Gerçekten böyle bir aşkın metafizik boyutuyla burada böyle bir görselin ortaya çıkması için şifreleme yapılmış mıdır? Yapılmışsa da şaşırmam."

Kitabede yok, silüette mi var?

Tuztaşı, yapının kitabesinde Turan Melek'in isminin yer aldığını ancak Ahmet Şah'ın adına rastlanmadığını hatırlattı. Bu durumun söz konusu silüeti daha da ilgi çekici hale getirdiğini belirten Tuztaşı, figürün kesin olarak Ahmet Şah'a ait olduğunun söylenemeyeceğinin altını çizdi.

Tuztaşı, "İki insan figürü var. Birinin Turan Melek, diğerinin Ahmet Şah olduğunu düşünüyoruz. Çünkü kitabede Ahmet Şah'ın ismi geçmiyor. Turan Melek'in geçiyor. Ahmet Şah yapının hiçbirinde yok. Ama böyle bir figür çıktı karşımıza. Turan Melek, 'Ben burada Ahmet Şah'ı görmek istiyorum' demiş olabilir mi? Bir hediye ve sürpriz olarak yapılmış olabilir mi?" ifadelerini kullandı.

Bilimsel inceleme çağrısı

Yapının baş mimarı Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah'ın hayatına ilişkin bilinmezliklerin de eserin gizemini artırdığını belirten Tuztaşı, mimarın bu eser dışında başka bir yapıyla ilişkilendirilememesinin dikkat çekici olduğunu söyledi.

Ortaya çıkan silüetin farklı açılardan ve bilimsel yöntemlerle yeniden incelenmesi gerektiğini vurgulayan Tuztaşı, figürün kimliğine ilişkin kesin bir yargıya varmanın henüz mümkün olmadığını kaydetti.

Tuztaşı, "Bu silüetin tekrar tekrar gözden geçirilmesi gerekiyor. Turan Melek'in iç dünyasında, bu yapıya yüklediği anlamlar ve Ahmet Şah'a duyduğu böyle bir aşk varsa, onun metafizik boyutuyla tam da orada merkeze işletmiş olabilir" dedi.