Sivas’ta bilim insanından uluslararası keşif

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Cenker Atila, öncülüğünde yürütülen bilimsel araştırma, antik tıp tarihine ışık tutan önemli bir keşfe imza attı. Bergama Arkeoloji Müzesi koleksiyonunda bulunan bir unguentarium (merhem şişesi) üzerinde yapılan kimyasal analizlerde, yaklaşık 2 bin yıl öncesine ait tıbbi bir karışımın kalıntıları bulundu.

Analizler, karışımın insan dışkısından elde edilen bir ilaç olduğunu ortaya koyarken, içerisine eklenen kekik yağı izleri, muhtemelen antiseptik etkisi ve kokuyu bastırmak amacıyla kullanıldığını gösterdi.

Çalışmaya İstanbul Kent Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nden Dr. Öğr. Üyesi İlker Demirbolat ve İstanbul Medipol Üniversitesi’nden tıp tarihi araştırmacısı Dr. Rana Babaç Çelebi de katıldı. Araştırmacılar, müze koleksiyonundaki yaklaşık bin cam eseri inceleyerek numuneler aldı. Kalıntıya rastlanan yedi eser arasında ayrıntılı analiz yapılabilecek miktarda örnek yalnızca bu şişede bulundu.

Antik tıp metinlerinde insan ve hayvan dışkısının çeşitli tedavilerde kullanıldığı biliniyor. Roma İmparatorluğu döneminin ünlü hekimi Galen’in yazılarında, enfeksiyon ve iltihap tedavisinde bu tür preparatların kullanıldığı aktarılıyor. Ancak bugüne kadar bu uygulamayı doğrulayan fiziksel bir örnek bulunamamıştı. Bergama’daki cam şişede tespit edilen kalıntı, antik metinlerde anlatılan tedavi yönteminin ilk kimyasal kanıtı olarak değerlendiriliyor.

Şişenin tarihlendirilmesi, ilacın Galen’in yaşadığı dönemle örtüştüğünü gösteriyor. Araştırmacılar, ilacın doğrudan Galen tarafından hazırlanmış olabileceğini ancak daha güçlü ihtimalin, onun tıbbi geleneğini sürdüren bir hekim veya öğrencisi tarafından hazırlandığı yönünde olduğunu belirtiyor.

Prof. Dr. Atila, antik dünyaya dair araştırmalarını yalnızca tıp tarihiyle sınırlı tutmayıp, antik parfümler üzerine de çalışmalar yürütüyor. Roma dünyasında kullanılan “Telinum” parfümü ve Mezopotamya’da yaşamış tarihin ilk kimyagerlerinden Tapputi’nin parfüm formüllerini yeniden gün yüzüne çıkardı. Bu formüller, koku uzmanı Bihter Türkan Ergül tarafından günümüze uyarlanarak yeniden üretildi ve ulusal ile uluslararası fuarlarda sergilendi.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, bu keşif ve araştırmaları dolayısıyla Prof. Dr. Cenker Atila ve ekibini tebrik ederek, üniversitenin bilimsel üretimine ve uluslararası görünürlüğüne yaptıkları katkılar için teşekkür etti.