Sivas’ın 122 yıllık hamamı yeniden hayat bekliyor

Sivas’ın Akdeğirmen Mahallesi’nde bulunan Rahmi Akça Şirin Hamamı, geç Osmanlı döneminin kentteki önemli mimari miraslarından biri olarak öne çıkıyor. Kitabesinde 1904 tarihi bulunan yapı, geçirdiği yangın ve yıllar içerisinde meydana gelen deformasyonlar nedeniyle bugün kullanılamaz durumda.

Yapının tarihi ve mimari özelliklerini değerlendiren Sanat Tarihçisi Yunus Budaktaş, Şirinoğlu Hamamı’nın yalnızca eski bir yapı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, hamamın Sivas’ın mimari ve sosyal tarihine ışık tuttuğunu söyledi.

Budaktaş, yapının Osmanlı döneminin geç dönemine ait tarihi bir hamam olduğunu belirterek, “Şirinoğlu Hamamı, Sivas merkez Akdeğirmen Mahallesi’nde bulunan, Osmanlı döneminin geç dönemine ait tarihî bir hamamdır. Yapının kitabesinde 1904 tarihi kayıtlıdır. Bazı kaynaklarda ise yapının 19. yüzyılın sonlarında inşa edildiği ve banisinin Karabet Şirinyan olduğu aktarılıyor” dedi.

Dört eyvanlı sıcaklık planı dikkat çekiyor

Hamamın geleneksel Osmanlı hamam mimarisinin temel unsurlarını taşıdığını ifade eden Budaktaş, yapıda soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinin bulunduğunu söyledi.

Sıcaklık bölümünde dört eyvan ve dört halvet bulunduğunu belirten Budaktaş, “Sıcaklık bölümünün dört eyvanlı ve köşe hücreli planı, Anadolu’da yüzyıllar boyunca kullanılan geleneksel hamam plan şemasının devamı niteliğinde” ifadelerini kullandı.

Yapıda kesme taş ve tuğla kullanıldığını aktaran Budaktaş, sıcaklık ve soğukluk bölümlerinde kubbeli örtü sisteminin bulunduğunu belirtti.

Araştırmalarda hamamda kullanılan taşların aynı taş ocağından getirilen kireç taşı olduğunun tespit edildiğini ifade eden Budaktaş, hava kirliliğine bağlı olarak taş yüzeylerinde zaman içerisinde siyah kabuklanmalar meydana geldiğini de kaydetti.

1991’deki yangın hamamı kullanılamaz hale getirdi

Şirinoğlu Hamamı’nın bugünkü harap durumuna gelmesindeki en önemli etkenlerden birinin 1991 yılında meydana gelen yangın olduğunu belirten Budaktaş, yangında özellikle soyunmalık bölümünün zarar gördüğünü söyledi.

Yangın nedeniyle soyunmalık bölümünün kubbesinin çöktüğünü ve yapının kullanılamaz hale geldiğini aktaran Budaktaş, kaynaklarda hamamın 1960 yılında onarıldığının ve 1991 yılına kadar faal olarak kullanıldığının belirtildiğini ifade etti.

Budaktaş, hamamın 1960 yılında Rahmi Akça tarafından satın alındığının aktarıldığını belirterek, Akça ailesinden edinilen bilgilere göre yapının daha önce Ağacıkoğlu ailesinin mülkiyetinde bulunduğunu söyledi.

Aynı anlatımlarda hamamın “Şirin” isimli bir Ermeni vatandaş tarafından Ermeni ustalara yaptırıldığı bilgisinin de yer aldığını aktaran Budaktaş, yapının geçmişinin Sivas’ın çok katmanlı şehir tarihini yansıttığına dikkat çekti.

“Hamamlar yalnızca yıkanma mekânları değildi”

Şirinoğlu Hamamı’nın öneminin yalnızca mimari özellikleriyle sınırlı olmadığını vurgulayan Budaktaş, Osmanlı ve geleneksel şehir hayatında hamamların sosyal yaşamın önemli merkezlerinden biri olduğunu söyledi.

Budaktaş, “Çünkü hamamlar yalnızca yıkanma mekânları değildi. Osmanlı ve geleneksel şehir hayatında hamam; temizlik, sosyalleşme, mahalle kültürü, düğün ve özel günler, kadınların sosyal hayatı ve şehir ekonomisi gibi birçok alanın kesiştiği mekânlardı” dedi.

Bu nedenle Şirinoğlu Hamamı’nın Sivas’ın sosyal tarihinin de bir parçası olduğunu belirten Budaktaş, yapının yalnızca mimari bir eser olarak değerlendirilmesinin eksik olacağını ifade etti.

Restorasyon planında yer alıyor

Sivas İl Özel İdaresi’nin 2025-2029 Stratejik Planı’nda Şirinoğlu Hamamı’nın restorasyonunun planlanan çalışmalar arasında yer aldığını belirten Budaktaş, asıl meselenin restorasyonun yapılıp yapılmamasından ziyade yapının restorasyon sonrasında nasıl yaşatılacağı olduğunu söyledi.

Budaktaş, “Restorasyon yapılmalı mı?” sorusundan ziyade “Restorasyondan sonra Şirinoğlu Hamamı nasıl yaşatılmalı?” sorusunun sorulması gerektiğini vurguladı.

Şirinoğlu Hamamı’nın Sivas’ın geç Osmanlı dönemindeki mimari anlayışını, hamam kültürünü ve toplumsal hayatını birlikte okumaya imkan veren önemli bir belge niteliğinde olduğunu ifade eden Budaktaş, sözlerini şöyle tamamladı:

“Şirinoğlu Hamamı’nı yalnızca 1904 tarihli bir yapı olarak değerlendirmemek gerekiyor. Bu yapı Sivas’ın geç Osmanlı dönemindeki mimari anlayışını, hamam kültürünü ve toplumsal hayatını birlikte okuyabileceğimiz bir belge niteliğinde. Dolayısıyla restorasyon, yalnızca duvarları ve kubbeleri ayağa kaldırmak anlamına gelmemeli; yapının şehir hafızasındaki anlamını da yeniden görünür kılmalı.”