Bir Şehir Önce Hakikati Kaybeder, Sonra Gençlerini Kaybeder

Bir şehri ayakta tutan şey binalar değil, hakikattir.

Ashab-ı Kehf kıssası mağarayla başlamaz.
Mağara, hikâyenin ilk cümlesi değil; mecbur bırakılmış sonucudur.

Hikâye şehirde başlar.
Gençlerin doğup büyüdüğü, sokaklarını bildiği, sesine alıştığı, düzenine mecbur kaldığı o yerde. Ama şehir artık yalnızca bir yer değildir; hakikatin boğulduğu, yalanın düzene dönüştüğü, inancın baskıyla korunduğu bir iklime dönüşmüştür.

O gençlerin içinde önce bir rahatsızlık büyüdü.
Şehir, hakikatin yerine başka şeyler koyuyordu.
İnsanlar buna inanıyor, boyun eğiyor, bunu hayatın düzeni sayıyordu.
Ama o gençler, bütün bu düzenin altında sahici bir dayanak göremiyordu.

Çürüme tam burada başlar.
Bir toplum günah işlediği için değil, dayanıksızlığa alıştığı için çözülür. Hakikatin yerini alışkanlık, vicdanın yerini korku, düşüncenin yerini kalabalık aldığında şehir yalnız bir yer olmaktan çıkar; baskıya dönüşür.

Ashab-ı Kehf’i mağaraya götüren şey yalnız zalim bir yönetim değildi. Onları asıl sıkan şey, yalanın şehir hayatına yerleşmiş olmasıydı. Çünkü insan açık kötülüğe bazen daha kolay direnebilir. Ama kötülük düzen haline geldiğinde, yalan ortak dil olduğunda, sahte olan normalleştiğinde nefes almak zorlaşır. Gençlerin boğulduğu yer tam da buydu.

Genç Vicdan

Gençlik burada yaşın adı değildir; bozulmaya tam teslim olmamış ruhun adıdır. Henüz yalana alışmamış kalbin, henüz konfor uğruna kendini satmamış vicdanın, henüz kalabalığın içinde kaybolmamış yön duygusunun adıdır.

Bir şehir çürürken ilk huzursuz olanlar çoğu zaman gençlerdir. Çünkü düzenin yalanına en son alışan onlardır. Herkesin normal dediği yerde bir eğrilik hisseder, herkesin boyun eğdiği yerde içinde açıklayamadığı bir sıkıntı taşırlar. Ashab-ı Kehf de böyleydi. Onlar önce mağarayı değil, şehirdeki yalanı gördüler.

Kıssanın asıl başlangıcı kaçış değildir.
Asıl başlangıç, görmektir.

Bir toplumun hakikatten saptığını görmek.
Bu sapmanın dayanaksız olduğunu görmek.
Ve en önemlisi, o düzenin insan ruhunu çürüttüğünü görmekk.

Bir insanın hayatını değiştiren an çoğu zaman yürüdüğü an değil, artık olduğu yerde kalamayacağını fark ettiği andır. Ashab-ı Kehf’in dönüşümü de burada başladı. Ayakları daha mağaraya gitmeden önce kalpleri şehirden çekilmişti.

Hakikate Yer Kalmayınca

Bir şehir önce hakikati kaybeder; sonra o hakikati taşıyan gençleri yalnız bırakır.

Gençler şehirden yalnız fiziksel olarak ayrılmadılar. Ondan önce şehir onlardan manen ayrılmıştı. Çünkü şehir, hakikati taşıyan insanı artık barındıramayacak hale gelmişti. Düzen, hakikati değil itaati seviyordu. Delili değil tekrarı, sahiciliği değil alışkanlığı, vicdanı değil uyumu ödüllendiriyordu.

Böyle zamanlarda gençler ikiye ayrılır. Bir kısmı alışır. İçindeki rahatsızlığı bastırır. Düzenle kavga etmek yerine ona benzemeyi seçer. Böylece bedeni şehirde kalmaz yalnız; ruhu da düzene teslim olur. Bir kısmı ise alışamaz. Ashab-ı Kehf o ikinci kısımdı. Onlar şehirle kavga etmeden önce onun yalanına boyun eğmeyi reddettiler.

Hakikati kaybeden şehirler, önce binalarını değil gençlerini çürütür. Çünkü gençlerin önüne ya sahte tanrılar, ya sahte başarılar, ya da sahte güvenlikler koyarlar. Sonra da bunu hayatın tek yolu gibi sunarlar. Böylece gençlikten hakikati araması değil, uyum sağlaması; iç sesini dinlemesi değil, kalabalığa benzemesi beklenir.

Oysa genç vicdanın asıl görevi uyum sağlamak değildir.
Bazen itiraz etmektir.
Bazen yalnız kalmaktır.
Bazen de herkese normal gelen şeyin aslında ne kadar çürümüş olduğunu fark etmektir.

Mağara, hikâyenin başlangıcı değil; şehrin hakikati taşıyamaz hale gelişinin sonucudur. Eğer şehir hakikati taşısaydı, gençler mağaraya gitmezdi. Eğer toplum dayanağa açık olsaydı, çekilmek gerekmezdi. Eğer inanç baskı aracına dönmeseydi, mağara sığınak olmazdı.

Mağara, kutsal bir romantizm değil; bozulmuş kamusal hayatın ürettiği son mesafedir.

Şehirden Çekilmek

Bir şehir ne zaman gençlerini kaybeder.
Gençler gittiğinde değil.
Onların hakikati taşıyamayacağını düşündüğünde.
Onlara yaşayacak temiz bir alan bırakmadığında.
Onlardan vicdan değil itaat istediğinde.
Düşünceyi tehlike, sorguyu saygısızlık, inancı düzenin süsü haline getirdiğinde.

O zaman gençler ya içten çürür, ya dışa çekilir.
İkisinin ortası uzun sürmez.

Bugünün şehirleri de aynı şekilde çürüyor.

Bugün putlar taş değil. Ama sahte ilahlar bitmiş değil. Güç, imaj, başarı, görünürlük, kalabalık onayı, tüketim, hız, ideoloji, aidiyet gösterisi. İnsan hala kendinden büyük şeyler üretip onlara boyun eğiyor.Hala çoğunluğun tekrarını hakikat sanıyor.

Bu yüzden bugünün genci de kendini bazen Ashab-ı Kehf gibi hissediyor. Şehrin içinde yaşıyor ama ona ait hissetmiyor. Aynı sokaklardan geçiyor ama aynı inanca, aynı dile, aynı tutkulara ortak olamıyor. Kalabalığın ortasında büyüyor ama içten içe başka bir şeye sadık kalmak istiyor. Ve tam burada yalnızlık başlıyor.

Bu yalnızlık zayıflık değil.
Bazen hakikatin ilk bedelidir.

Her çağda şehir önce şunu yapar.Hakikati taşıyan insanı kendine yabancılaştırır. Ona yanlış yerde olanın kendisi olduğu duygusunu verir. Kalabalığın içinde azınlıkta bırakır. Sonra da bu yalnızlığı onun kusuru gibi gösterir. Oysa çoğu zaman sorun gençte değil, şehrin hakikate kapalı hale gelmiş olmasındadır.

Ashab-ı Kehf’in büyüklüğü, mağaraya girmelerinde değildi yalnız.
Asıl büyüklük, şehirde yaşarken şehir kadar eğrilmemelerinde idi.

Onlar önce putlara benzemedi.
Sonra kalabalığın sesine teslim olmadı.
Sonra kendi içlerinde hakikati netleştirdi.
Ve ancak ondan sonra mağara mümkün oldu.

Demek ki her büyük çekilişin öncesinde büyük bir iç sadakat vardır.

Şehirden çekilen her genç korkak değildir.Bazen şehir, hakikati taşıyan gençlere artık yer bırakmamıştıır.

Mağaraya bakmadan önce şehre bakmak gerekir.
Çünkü gençleri suçlamadan önce, onları boğan havayı görmek gerekir.

Bir şehir önce hakikati kaybeder.
Sonra o hakikati taşıyan gençleri kaybeder.
Ve bir toplum için asıl çöküş, tam da o andır.