Cemalettin Özyalçın

Cemalettin Özyalçın

BİR SİVAS SEVDALISI

Edebiyat, halk bilimi araştırmacısı, akademisyen ve yazar Dr. Doğan Kaya, Sivas'ın kültürel birikimine yön veren, adeta bir onur vesilesi niteliğindedir. Sivas halk edebiyatı alanında gerçekleştirdiği kapsamlı çalışmalarıyla, şehrin tarihî ve kültürel mirasını gün yüzüne çıkarmış; geçmiş ile gelecek arasında köprü kuran önemli katkılarda bulunmuştur. Unutulmaya yüz tutmuş değerleri araştırıp yeniden görünür kılan, onları tanımamıza imkân sağlayan bir bilim insanı olarak Sivas folkloruna yöpnelik özgün çalışmalarıyla alanında öncü bir rol üstlenmiştir. Nitekim, 1991 ile 2017 yılları arasında çeşitli kurum ve kuruluşlarca kendisine takdim edilen dokuz ödül, ortaya koyduğu eserlerin ve yürüttüğü çalışmaların takdir edildiğini ve ne denli üretken ve çalışkan bir akademisyen olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

8 Ocak 1951 tarihinde Sivas'ın Ulaş ilçesine bağlı Acıyurt Köyü'nde doğmuştur. Altı çocuklu bir ailenin üçüncü çocuğudur. İlk ve ortaöğrenimini Sivas'ta tamamlamış, ardından Tarihi Sivas Lisesi'nden mezun olmuştur. 1970 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde eğitimine başlamış, 1974 yılında bu bölümden mezun olmuştur. Mezuniyetinin ardından Sivas, Diyarbakır, Aksaray ve İstanbul'daki çeşitli liselerde sekiz yıl boyunca edebiyat öğretmeni olarak görev yapmıştır. 1983 yılı aralık ayında Cumhuriyet Üniversitesi tarafından açılan halk edebiyatı uzmanlığı kadrosu sınavında gösterdiği başarı sonucu, aynı üniversitede halk edebiyatı uzmanı olarak göreve başlamıştır. 1988 yılında Cumhuriyet Üniversitesi'nde hazırladığı “Mahmut ile Nigâr Hikâyesi Üzerinde Mukayeseli Bir İnceleme” başlıklı teziyle yüksek lisansını; 1991 yılında ise Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde tamamladığı “Sivas'ta Âşıklık Geleneği ve Âşık Ruhsatî” başlıklı çalışmasıyla doktorasını tamamlamıştır. Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği (İLESAM), Türkiye Yazarlar Birliği ve Folklor Araştırmaları Kurumu üyesidir.

1976 yılında Ayşe Benek Kaya ile evlenen Dr. Doğan Kaya'nın Sibel, Zeynep Aslıhan ve Taha Tuna adlarında üç çocuğu, yedi torunu bulunmaktadır. Aile bireylerinin tamamı edebiyata ilgi duymaktadır. Öğretmen olan eşi Ayşe Benek Kaya yazar ve şairdir. Gençlik yıllarında şiir yazmaya başlayan Benek Kaya'nın bugüne kadar yayımlanmış on kitabı bulunmaktadır. Şiirlerinin yanı sıra çok sayıda masal derlemesi, gözlem yazısı ve denemeleri de mevcuttur. İlk dönemlerinde serbest vezinle şiirler kaleme almış, daha sonraları ise tamamen hece ölçüsünü benimsemiştir. Şiirlerinde mahlas kullanmamıştır. Ayşe Benek Kaya'nın yazıları ve şiirleri, Sultan Şehir, Hayat Ağacı ve Sivas Kültür gibi çeşitli dergilerde ve Malatya Hakimiyet gazetesinde yayımlanmıştır. İçinde yetmiş orijinal masalın yer aldığı “Has Bahçenin Gülleri” adlı eserdeki birçok masal Japonca ve İngilizceye çevrilmiştir.

Dr. Taha Tuna Kaya, 1982 yılında doğmuştur. 2007 yılından bu yana Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı'nda araştırma görevlisi olarak görev yapmaktadır. Akademik kariyeri süresince, farklı yıllarda Fransa, Estonya ve Sırbistan'daki üniversitelerde Türkçe okutmanı olarak da görev almıştır. Lisans eğitimini Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde tamamlayan Dr. Kaya, yüksek lisans derecesini Kocaeli Üniversitesi'nden almıştır. Bilimsel ve edebî çalışmaları kapsamında “Âşık Refîkî: Hayatı, Şiirlerinden Seçmeler” ve “Türk Halk Şiirinde Ayetlemeler” adlı eserleri yayımlanmıştır. Ayrıca, babası Dr. Doğan Kaya ile birlikte kaleme aldığı dokuz ortak kitabı bulunmaktadır. Dr. Taha Tuna Kaya, ileri düzeyde İngilizce, iyi derecede Fransızca, başlangıç seviyesinde ise Sırpça ve Estonca bilmektedir.

Dr. Doğan Kaya'nın kardeşi Uğur Kaya, 2008 yılından bu yana Devlet Türk Halk Müziği Korosu Şefi olarak görev yapmaktadır. 1987 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Türk

Musikisi Devlet Konservatuarı’ndan mezun olmuştur. Uzun yıllar bağlama sanatçısı olarak çeşitli kurumlarda çalışmış, çok sayıda halk müziği sanatçısına eşlik etmiştir. Ortaokul yıllarında şiir yazmaya başlayan Uğur Kaya'nın belgesel, film ve reklam müziği alanlarında da çalışmaları bulunmaktadır. “Sivas Halay Ezgileri”, “Şiirleri ve Türküleriyle Âşık Sefil Selimî” ve “Ali Çınar: Hayatı, Şiirlerinden Seçmeler” başlıklı üç kitabı yayımlanmıştır. Ayrıca üç ciltlik “Sivas Türküleri” ve “Ali Sultan: Hayatı, Şiirlerinden Seçmeler” adlı eserlere de katkıda bulunmuştur. Uğur Kaya, radyo ve televizyon programlarında çeşitli müzik projelerinde yer almış olup evli ve iki çocuk babasıdır.

Sivas'ta halk edebiyatı ve halkbilimi denildiğinde ilk akla gelen isimlerden biri olan Dr. Doğan Kaya, bilimsel çalışmalarına öğrencilik yıllarında başlamıştır. İlk makalesi, 1972 yılında İstanbul'da yayımlanan Türk Folklor Araştırmaları dergisinde yer almıştır. O tarihten itibaren çeşitli dergilerde halk edebiyatı ve folklor alanında iki yüzün üzerinde derleme ve araştırma yazısı yayımlanmıştır. 1984 yılından itibaren, uzmanlık alanı kapsamında yurt içi ve yurt dışında düzenlenen çok sayıda kongre ve sempozyuma katılmış; bu toplantılarda yaklaşık 140 bildiri sunmuştur. Dr. Doğan Kaya'nın, Türk halkbilimi ve Türk halk edebiyatı alanlarında yayımlanmış 316 makalesi ve 72 kitabı bulunmaktadır. Akademik kariyeri boyunca 205 lisans tezi ve 20 yüksek lisans tezine danışmanlık yapmıştır.

Dr. Doğan Kaya, Atatürk Kültür Merkezi tarafından hazırlanan Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, Türk Dünyası Edebiyatı Tarihi ve Edebiyat Kavramları ve Terimleri Ansiklopedik Sözlüğü adlı temel başvuru eserlerine, yüzün üzerinde ansiklopedi maddesi yazarak katkı sağlamıştır. 2002–2003 öğretim yılında, Bişkek'te bulunan Kırgızistan- Türkiye Manas Üniversitesi Türkoloji Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapmıştır. Bu süreçte yürüttüğü akademik faaliyetler ve bilimsel iş birlikleriyle, Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri arasındaki kültürel ve bilimsel ilişkilerin güçlenmesine önemli katkılarda bulunmuştur.

Dr. Doğan Kaya, halkbilimi alanındaki kapsamlı araştırmalarının ve folklor temelli eserlerinin yanı sıra, edebî kişiliğiyle de dikkat çeken bir isimdir. Âşık tarzında kaleme aldığı şiirlerinde çoğunlukla “Mahcûbî” mahlasını kullanmıştır. Mütevazı, alçakgönüllü ve ön planda olmayı tercih etmeyen kişiliğiyle uyumlu olan bu mahlas, onun edebiyat anlayışını da yansıtmaktadır. Şiirlerinde aşk, sosyal hayat, gurbet, mistik temalar ve millî duygular öne çıkmakta; edebiyatımızın geleneksel formlarından mektuplaşma, muamma ve benzeri biçimleri de ustalıkla kullanmaktadır. “Arakan'da”, “Ayşe'm” ve “Sırası Değil” adlı şiirleri, edebî açıdan en çok öne çıkan ve iz bırakan eserleri arasında yer almaktadır. Akıcı ve sade bir dille kaleme aldığı şiirlerini “Kaya Çiçekleri” adlı kitabında toplamıştır.

21 Mayıs 2013 tarihinde Atatürk Kültür Merkezi'nde, Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından düzenlenen “İçimizden Biri: Doğan Kaya” adlı program, geniş katılım ve ilgiyle gerçekleştirilmiştir. Bu etkinlik, Dr. Doğan Kaya'nın Sivas'ın kültürel hayatına sunduğu katkıların takdir edilmesi açısından önemli bir örnek teşkil etmiştir. Sivas'ın kültürel mirasına önemli katkılar sunan isimlerin, başta kamu kurumları ve yerel yönetimler olmak üzere, sivil toplum kuruluşları tarafından desteklenmesi; bu değerlerin hatırlanması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır.

Dr. Doğan Kaya, akademik kariyeri boyunca Cumhuriyet Üniversitesi bünyesinde çeşitli idari ve akademik görevlerde bulunmuştur. Türk Halkbilimi Anabilim Dalı Başkanlığı ve Sivas Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü görevlerini yürütmüştür. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi olarak görev yaptığı Cumhuriyet

Üniversitesi'ndeki 34 yıllık akademik hizmetinin ardından, 8 Ocak 2018 tarihinde emekli olmuştur.

Yaptığı çalışmalara duyduğum hayranlık nedeniyle, bir Sivaslı olarak uzaktan gururla takip ettiğim Dr. Doğan Kaya ile kişisel tanışıklığımız, hatıralarımı kaleme aldığım bir kitabımı kendisine takdim etmem vesilesiyle gerçekleşmiştir. Kitabımı kısa sürede okuyup beğendiğini ifade etmiştir. Yaptığımız sohbetler sırasında, kitaplara olan derin ilgisini, yazı kaleme alan kişilere duyduğu özel ilgiyi ve özellikle yazın alanında çalışanlara her türlü desteği sunma konusunda sergilediği içtenliği fark etme imkânı buldum. Bu gözlemler, onun ilim ve kültür insanı kimliğini pekiştiren önemli izlenimler olmuştur.

Sivas'ın halk kültürü alanında yetiştirdiği en kıymetli isimlerden biri olan Dr. Doğan Kaya'ya duyduğum hayranlık, Sait Paşa Caddesi üzerinde yer alan ve tamamen kültüre adanmış olan kütüphanesini ziyaret ettiğimde daha da derinleşti. Burada söz konusu olan “kütüphane”, klasik anlamda bir kitaplık değil; Kaya'nın uzun yıllar ikamet ettiği iki katlı evini tamamen boşaltarak, bir kültür mekânına dönüştürmesiyle ortaya çıkan özgün bir yapıdır. Evin tüm odaları, duvarları ve köşeleri, göz alıcı biçimde yerleştirilmiş binlerce kitapla ve dikkatle seçilmiş etnografik materyallerle doludur. Gözlemleyebildiğim kadarıyla, aralarında el yazmaları da bulunan 15 bini aşkın kitap, bu koleksiyonun omurgasını oluşturmaktadır. Kitapların ön kısımlarında ve rafların üzerinde yer alan antika objeler, ziyaretçiyi âdeta geçmişin izlerini sürmeye davet eden bir zaman tüneli işlevi görmektedir. Bu mekânda, dedelerimizden dinleyip hiç görme fırsatı bulamadığımız iki ocaklı gaz ocağı gibi nadir parçalarla karşılaşmak da mümkündür. Metal enjektörden Kerbelâ toprağından yapılmış secde taşına, geleneksel berber aletlerinden kullanım dışı kalmış mutfak gereçlerine ve taş yahut çeşitli atıklardan üretilmiş el yapımı tablolara kadar çok sayıda kültürel unsur, bu eşsiz koleksiyonun çeşitliliğini ve zenginliğini gözler önüne sermektedir. Orta Asya Türk cumhuriyetlerine ait geleneksel ve karakteristik şapkalar, bu coğrafyalara özgü mutfak gereçleri ile çocukluk yıllarımızdan hafızamızda silik izler bırakan ev eşyaları; özenle dizilmiş binlerce kitapla birlikte bir araya gelerek, adeta kültürel belleği yansıtan etkileyici bir görsel bütünlük oluşturmaktadır. Doğan Kaya daha sonra bu kütüphanesini, özelliklerini muhafaza ederek, oturduğu evin üst katındaki daireye taşımıştır.

Çok sayıda Sivaslı âşığın tanınmasına katkı sağlayarak Sivas'ın kültürel mirasının gün yüzüne çıkarılmasında önemli bir rol oynayan Dr. Doğan Kaya'ya, Sivas'a sunduğu değerli hizmetlerden dolayı bir Sivaslı olarak en içten teşekkürlerimi sunuyorum. Kendisine, eşi, çocukları ve torunlarıyla birlikte sağlık, huzur ve güzelliklerle dolu uzun bir ömür diliyorum.

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Cemalettin Özyalçın Arşivi