Tanıkların anlattıklarına göre İsmail Maşuki’nin anlattıkları: Tanıklardan Karaca Muhiddin’in anlattığına göre Maşuki şöyle demiştir: “Zina ve livata da sakınca yoktur. Bunlar aşkın lezzetidir. Karaca Muhiddin mahkemede ki ifadesinde ise, Maşuki’nin “Oğlu da kızı da yaratan insanın kendisidir. Kişi aşkın lezzetini tatmak için bir kadına varır ve onu zevkle tohumlar, sonrada Allah yarattı denir, oysa insan kendisi yaratmıştır” dediğini iddia eder. Olağanüstü kurulan mahkemede meşhur Kadı Ebussud Efendi tarafından İsmail Maşuki’nin gençlerle bir araya gelerek Şeriate aykırı şiirler okuduklarını iddia eder. Bu şiirler,

Yunus Emre’nin şu dizeleridir: Aşkın beni faş etti, Saklayam derdüm veli Çün seni aya gördüm, Pinhan kayusı değil Cennet-cennet dedikleri, Bir ev ile birkaç huri İsteyene vergil anı, Bana seni gerek seni.

Ebussud Efendi, mahkemede İsmail Maşuki’nin, camiler de vaaz yaparken “Zikir halkasında ibadet niyetine raks etmek, dönmek helaldir” dediğini iddia etmiştir. İsmail Maşuki de cevaben Al’i İmran 191 de ki Ayeti söyleyerek, “Allah’ı ayakta iken, otururken ve yanlarınız üzerine yatarken de anmaktan geri durmayın” buyurduğunu ve bu ayete göre her durumda tapının demek olduğunu, raksın da namaz gibi bir ayinle ilgili olduğunu söyleyerek cevap verir.

Şahit Muslihıddin, İsmail Maşuki’nin “Bizim avradımız ve oğlanımız hepsi senin yoluna…” dediğini ve bu sözünde “Avradımız, Oğlanımız ve komşunuz size helaldir” demektir, der. İsmail Maşuki’nin kitabını yazan diyor ki: Maşuki ’ye yapılan bu ithamların altında daha evvel yaşayan tasavvufçu sosyalist Şeyh Bedreddin’in bölüşümcü ve mülkiyetsizlik fikrinden kaynaklandığı açıktır. Çünkü Şeyh Bedreddin, “Yârin yanağından başka her şey ortaktır” demişti. Bu mahkemenin iddiaları da oraya dayanmaktadır. Maşuki’nin diğer fikirleri: Maşuki Demiş ki, “Görünen Tanrıya tapmak gerekir.” Kitabın yazarı hemen burada devreye girerek Maşuki’yi haklı çıkarmak için şu cümleyi ilave ediyor: “Zira Hz. Ali de “Ben görmediğim Allah’a tapmam” şeklinde ünlü bir sözü vardır diyor.

Tasavvuf ehlinin, kendi yalanlarına kılıf bulmak gibi bir adetleri vardır. Kendi uydurdukları kerametlerine inanılsın diye aynı kerametleri Müslümanların çok sevdiği sahabeye ve güvenilir âlimlere isnat ederler. Mesela: yukarıda ki örnekte olduğu gibi Hz. Ali’nin Allah’ı gördüğünü iddia ederler. Daha da ileriye gidip İmamı Azamın, her gece Allah’ı 80 defa gördüğünü iddia ederler. Bir de meşhur yalanları vardır: İmamı Azam, kırk gece yatsı namazının abdesti ile sabah namazını kılmıştır” derler. Böyle bir şeyin fiziken de mümkün olmayacağını düşünemeyen tasavvufçular yanlışlarını böyle devam ettiriyorlar. Yine Maşuki’nin sözlerinden biri de: Kâinat ve insan, her hal ve durumda Allah’ın görünen; yani tecelli eden farklı yüzleridir/cemalidir” der.

Sonuç olarak İsmail Maşuki, mahkemede madde-madde sıralanan 18 suçla suçlanmış ve yargılanmıştır. Bu suçlamaların hepsi ilgili mahkeme belgeleriyle birlikte resmi tarihlerde ve kaynaklarda yer almaktadır. İsmail Maşuki, s.47-48-49-50

İSMAİL MAŞUKİ İDAM EDİLİYOR:

İsmail Maşuki’nin babası Aksaraylı Pir Ali Sultan yaşadığı dönemde meşhur bir isimdi. Tanrılık, ya da Mehdilik iddiasında bulundu denilerek bizzat Kanuni tarafından iki kez sorgulanmıştır. Pir Ali Aksaray-i suçsuz bulunarak bu sorgulamadan kurtulmuştur. Ali Aksaray-i, oğlu İsmail Maşuki ’ye şöyle nasihat etti: “Kurbanlık İsmail’im, şeyh baban seni bir daha zor görür. Yaşamak istiyorsan, sözlerimi dinle. Vaazlarında düşüncelerine kılıf geçirip öyle kelimelere dök” der.

Maşuki ise, babasının nasihatlerini dinlememiş, genç yaşta kendi sonunu hazırlamıştır. İsmail Maşuki, Yunus Emre, Seyyid Nesimi gibi Vahdeti Vücutçu şairlerin ve Şeyh Bedrettin gibi yine Vahdet-i Vücutçu bilginlerin etkisinde kaldı. Bunlardan başka ikinci Bayezid döneminde idam edilen Tokatlı Lütfü’nün eserlerini okumuş ve onun yanlış fikirlerinden de etkilenmiştir. İsmail Maşuki hakkında şikâyetler çoğalınca Kanuni, Maşuki’yi huzuruna çağırarak dedikodulara engel olmasını ister. Maşuki: “Ben akıbetimi biliyorum” diyerek Padişahın isteğini geri çevirir.

O dönemin Şeyhülislamı İbn Kemal’in mahkeme başkanlığına getirilmesinin ardından daha sonra Şeyhülislamlık makamına getirilecek olan dönemin kadısı Ebussud Efendi ile Eyüp kadısı Mevlana Şeyhi Efendi’nin katılımıyla oluşturulan bir kurulun ortak fetvasıyla on iki müridi ile birlikte Sultanahmet’teki ünlü At Meydanında Çınarlı Mescit önündeki Çukur çeşmenin üstünde idam edilir. İsmail Maşuki, on iki müridi ile idam edildikten sonra cesetleri ve kelleleri Ahır kapıdan denize atılmışlardır.

Maşuki’nin ölümünden sonra tasavvuf ehli onun için de bir keramet uydurur: Kanuni Sultan Süleyman, Sarayında dinlenmek için denize nazır bir yerde oturmakta iken bir süre önce başları vurularak idam edilen İsmail Maşuki ve müritleri coşkun bir musiki eşliğinde deniz üzerine çıkarak hep birden Seme yapmaya başlarlar. Padişaha dönerek: “Biz size ne yaptık da bizi öldürdünüz” derler. Dehşet verici bu olay karşısında Kanuni ağlamaya başlar, kendi yaptığı zulüm nedeniyle bir türlü konuşamaz. Daha pek çok uydurma keramet var ama biz bu kadarla yetinelim. Konuyu bitirirken İsmail Maşuki’nin yanlış görüşlerini dile getirdiği Şiirlerinden örnekler verelim:

Suretinde biz ki Hakkın suretin gördük ayan, Men edemez bizi Haktan zahidin efsanesi.

Kalbin Allah olduğu için suretin rahmandır, Kim mükevvin ismin ey meh, halik-i ekvandır.

Aynı Hak oldu vücudum, kaçma ey Hak sureti, Hak ile Hak ola gör, gel vehmi ko, Şeytandır.

Türk Şiirinde Enel Hak Şehidi İsmail Maşuki 80 ile 93 sayfalar. Böylece bir kitabın tahlilini de bitirmiş olduk.