İnsan çoğu zaman gerçekle değil, kendisi hakkında kurduğu hikâyeyle yaşar.

Yüzleşme, insanın kendi korkuları, yanlışları, kaçışları, kayıpları ve iç kırılmalarıyla dürüst biçimde karşı karşıya gelmesidir. Kendini aklamak değil; kendini saklamadan görebilmektir.

Yüzleşme kavramı, inkârı, mazeret üretmeyi, insanın kendine ait karanlık tarafları sürekli başkalarına yüklemesini, kendi çürümesine dış sebepler bulmasını teşhis eder.

İnkâra, ertelemeye, kendini kandırmaya, görünürde doğru ama içeride çürük kalmaya karşıdır.

Çünkü hakikat her zaman dışarıda duran bir şey değildir. Bazen insanın kendi içine gizlediği şeydir. Korkusudur. Zayıflığıdır. Ertelediği yanıdır. Bir yanlışını şartlar diye anlattığı, bir suskunluğunu hikmet diye süslediği, bir geri çekilişini olgunluk diye meşrulaştırdığı yerdir. İşte yüzleşme dediğimiz şey, tam da bu hikâyenin içine girip insanın kendi kendine söylediği yalanları fark etmesidir.

Bu kolay değildir.Çünkü insan her şeyi görebilir, ama kendine bakmak ağır gelir.

Başkalarının zaafını görmek kolaydır. Dünyanın yanlışlarını teşhis etmek de. Düzeni eleştirmek, toplumu yargılamak, çağın hastalıklarını konuşmak, başkalarının körlüğünü fark etmek. Bütün bunlar mümkündür. Ama insan kendi korkusuna, kendi eğriliğine, kendi eksikliğine, kendi suskunluğuna bakmak zorunda kaldığında iş değişir. Çünkü orada artık bilgi yetmez. Orada dönüşüm gerekir.

Yüzleşme bu yüzden yalnızca görmek değildir.Gördüğün şeyi inkâr etmeden taşıyabilmektir.

İnsan Neden Yüzleşmekten Kaçar

Çünkü yüzleşme insanın kurduğu konforu bozar.

Kendini iyi biri olarak anlatıyorsa, orada bir boşluk gösterebilir.Kendini haklı biri olarak kurduysa, orada bir yanlış çıkarabilir.Kendini mağdur diye anlattıysa,orada kendi payını gösterebilir.

İnsan tam da bu yüzden yüzleşmekten ürker. Çünkü yüzleşme, insanın yalnız geçmişine değil, bugünkü kimliğine de dokunur. Ben kimim sorusunun rahat cevaplarını bozar. İnsanın kendi içindeki savunma duvarlarını çatlatır. Ona sadece ne yaptığını değil, neden yaptığını da sordurur.

Bazen insan yanlış yaptığı için değil,yanlışını kendine doğru gibi anlatabildiği için bozulur.

İşte yüzleşme o anlatıyı dağıtır. Mazereti eksiltir. Süsü kaldırır. İnsanı kendi çıplaklığıyla karşı karşıya bırakır. Ve çoğu insanın asıl korktuğu şey budur: Başkalarının onu görmesi değil, kendisinin kendini gerçekten görmesi.

Çünkü kendini gerçekten gören insan, artık eskisi gibi yaşayamaz.

Yüzleşme Önce İçeride Başlar

Birçok insan yüzleşmeyi dışarıya dönük bir şey sanır. Bir geçmiş olayla, bir toplumsal gerçekle, bir tarihsel kırılmayla, bir kurumsal yanlışla hesaplaşmak gibi düşünür. Oysa bütün büyük yüzleşmelerden önce gelen daha sessiz, daha kişisel, daha sarsıcı bir yüzleşme vardır: İnsanın kendisiyle yüzleşmesi.

Nerede sustun. Nerede eğildin. Nerede korkunu ilke sandın. Nerede çıkarını hakikat diye anlattın. Nerede kendine rağmen yaşamaya başladın.

Bu sorular ağırdır. Çünkü insanın içindeki en sağlam savunma mekanizması çoğu zaman kendine karşı kurduğu masumiyet hikâyesidir. Kendi gözünde hep makul, hep anlaşılır, hep haklı kalmak ister. Oysa yüzleşme biraz da insanın kendi masumiyetini sorgulamasıdır. Kendi payını görmesidir. Kendi sorumluluğunu başkasına yüklemeden taşıyabilmesidir.

Bu, insanı küçültmez. Tam tersine derinleştirir.Çünkü kendine bakabilen insan, başkalarına karşı da daha dürüst olur. Kendi karanlığını tanıyan biri, başkalarının karanlığını da daha adil anlar. Kendi zaafını görmeyen ise dünyayı yalnız suçlular ve masumlar diye ayırır. Oysa hayat bu kadar sade değildir. İnsan da değildir.

Mazeretlerin Konforu

İnsan yüzleşmek yerine çoğu zaman mazeret üretir.Bazen gerçekten sıkıştığı için.Bazen canı yandığı için.Bazen de değişmek istemediği için.

Mazeret, insanın kendine kurduğu en rahat barınaktır. Orada her şey açıklanabilir. Her eksiklik için bir sebep bulunur. Her yanlış için bir dış etken gösterilir. Her suskunluk bir zorunluluk gibi anlatılır. Böylece insan kendi payını küçültür, dış dünyanın payını büyütür. Sonunda da kendini gerçek bir muhasebeden korumuş olur.

Ama korunmuş olmaz. Sadece ertelenmiş olur.

Çünkü ertelenen her yüzleşme içeride başka bir yük üretir. İnsan unuttuğunu sanır ama unutmaz. Bastırdığını sanır ama bastırılan şey başka yollardan geri gelir. Öfke olur. Sertlik olur. Savunmacılık olur. Başkalarını sürekli suçlama hâli olur. Çünkü insan kendi içindeki gerçekle karşılaşmadığında, onu başka insanların üstüne yansıtmaya başlar.

Yüzleşmeyen insanın dili çoğu zaman dışarıya dönüktür.Hep bir fail arar.Hep bir suçlu bulur.
Hep bir dış neden gösterir.Oysa bazı çöküşler içeride başlar.Ve insan oraya bakmadan iyileşemez.

Geçmişle Yüzleşmek

Yüzleşme yalnız bugünün zaaflarıyla ilgili değildir. Geçmişle de ilgilidir. Çünkü insan bazen geçmişte yaşadığı bir kırılmayı, bir kaybı, bir hatayı, bir utancı, bir başarısızlığı, bir ihanet anını gerçekten yaşamaz; yalnızca onun etrafında dolaşır. Adını anmaz. İçine girmez. Oraya dokunursa dağılacağını sanır.

Ama insanın dokunmadığı yara kapanmaz.Sadece kabuk değiştirir.

Geçmişle yüzleşmeyen insan, geçmişten kurtulmuş olmaz. Onun tarafından yönetilir. Bazı tepkileri, bazı korkuları, bazı öfkeleri, bazı kaçışları hep o eski yaranın izini taşır. Kendisi fark etmese bile hayatını eski bir gölgenin içinden yaşamaya başlar.

Bu yüzden yüzleşme biraz da şunu kabul etmektir.Benim hayatımda hâlâ konuşulmamış yerler var. Adı konmamış acılar var. İnkâr edilmiş kırılmalar var.Ve ben bunlara bakmadan tam anlamıyla bütün olamam.

Bu bakış acı verir. Çünkü insan geçmişe baktığında sadece olanı görmez, aynı zamanda kaybettiği ihtimalleri de görür. Yapmadıklarını, yapamadıklarını, söylemediklerini, geç kaldıklarını, eksik kaldıklarını da görür. Ama yine de bu acı gereklidir. Çünkü insan bazen yaranın yokluğuyla değil, yaraya dürüstçe bakabildiği ölçüde iyileşir.

Yüzleşme ve Değişim

Yüzleşmenin en ağır yanı şudur: İnsan gördüğü şeyi artık taşıyamıyorsa, değişmek zorunda kalır.

İşte bu yüzden birçok insan yüzleşmek istemez. Çünkü yüzleşme sadece fark ettim demek değildir. Fark ettiğin şeyi artık eskisi gibi yaşayamayacağını da bilmektir. Kendi korkunu gördüysen, artık onu hikmet diye anlatamazsın. Kendi çıkarcılığını fark ettiysen, artık onu zorunluluk diye meşrulaştıramazsın. Kendi suskunluğunu gördüysen, artık ona erdem süsü veremezsin.

Yüzleşme insanı bir eşikte bırakır.Ya gördüğüne sadık kalacak, ya yeniden inkâra dönecektir.Bu yüzden yüzleşme bilgi değil, ahlaki bir olaydır. İnsanın kendine karşı kurduğu en ciddi mahkemelerden biridir. Karar verir. Delil toplar. Savunmaları dinler. Sonra hakikati söyler. O hakikat hoşuna gitmese de. İnsan kendine karşı dürüst olabildiği ölçüde oradan temiz çıkar.

Çünkü yüzleşme bazen yıkar ama sahteleştirmez.İnkâr ise bazen korur gibi yapar ama içeriden çürütür.

Toplumlar da Yüzleşmekten Kaçar

Bu mesele yalnız bireylerin değil, toplumların da meselesidir.

Toplumlar da kendileri hakkında hikâyeler kurar. Hep mağdur olduklarını, hep haklı olduklarını, bütün yanlışların dışarıdan geldiğini, kendi ellerinin temiz kaldığını anlatırlar. Böylece ortak hafıza bir muhasebe alanı olmaktan çıkar; bir meşrulaştırma alanına dönüşür.

Bir toplum nerede suskun kaldığını,nerede korkudan eğildiğini,nerede adaleti kendi yakını için bozduğunu,nerede ilkeyi çıkarla değiştirdiğini görmeden yenilenemez.

Çünkü yüzleşmeyen toplumlar tekrar üretir. Aynı yanlışları farklı isimlerle sürdürür. Bugünkü krizlerini yalnız bugünün şartlarına bağlar, oysa kökleri daha derindedir. Kurumlar bozulur ama kimse kurucu zihniyete bakmaz. Dil bozulur ama kimse kendi samimiyet kaybını konuşmaz. Herkes çözüm ister ama hiç kimse aynaya bakmak istemez.

Oysa aynasız ıslah olmaz.

Toplumların en büyük talihsizliği, bazen yanlış yapmaları değil; yaptıkları yanlışları yıllarca fazilet gibi anlatabilmeleridir. Çünkü orada artık sadece hata yoktur, içten içe bir körlük de vardır. Yüzleşme işte o körlüğü kıran ilk darbedir.

Yüzleşme ve Onur

Bir yanlışla yüzleşmek insanı küçültmez.İnkâr küçültür.

Bir eksikliği kabul etmek insanı değersizleştirmez. Onu sürekli başkasına yüklemek değersizleştirir.

Kendi korkusunu görmek, kendi zaafını anlamak, kendi ihmalini kabul etmek… Bunlar insanı yıkmaz. Tam tersine, insanı gerçek bir ağırlığa kavuşturur. Çünkü yüzleşebilen insan, artık kendisi hakkında sahte bir büyüklük taşımak zorunda kalmaz. Olduğu yerden yürümeye başlar. Hakikatten hareket eder. Oradan büyür.

Bu yüzden yüzleşme bir tür iç onurdur. İnsanın kendine dürüst kalma cesaretidir. Herkesin önünde değil belki, ama kendi vicdanının önünde eğip bükmeden durabilmesidir.

Sonuç

Yüzleşme, insanın kendisi hakkında kurduğu hikâyeyi değil, hakikati tercih etmesidir.

Kendini yıkmak değildir. Kendine düşman olmak değildir.Suçlulukta boğulmak hiç değildir.

Yüzleşme, insanın kendi korkusunu, zaafını, yanlışını, suskunluğunu, gecikmesini ve eksikliğini inkâr etmeden görebilmesidir. O gördüğü şeyin acısından kaçmadan, oradan yeni bir iç doğruluk kurabilmesidir.

İnsan bazen gerçekle yüzleşmekten değil,o gerçeğin kendisinden isteyeceği değişimden korkar.

Ama yine de başka yol yoktur.Çünkü yüzleşmeden temizlik olmaz.Yüzleşmeden yenilenme olmaz.Yüzleşmeden sahicilik olmaz.

Unutulmamalıdır.
İnsan en çok, başkalarına söylediği yalanlarla değil,kendine anlattığı hikâyelerle kaybolur.

Ve bazen bir insanın yeniden doğuşu,yeni bir şey öğrenmesiyle değil, nihayet kendine dürüstçe bakabilmesiyle başlar.