İnsan bazen yolunu kaybettiği için dağılmaz; kendi iradesini başkasına bıraktığı için dağılır.

İrade, insanın dağınık arzular, korkular ve baskılar arasında kendi yönünü belirleyebilmesi, bir kararda toplanabilmesi ve o kararı taşıyabilmesidir. Sadece istemek değil; istediği şeyi sürdürme gücüdür.

İrade kavramı, kararsızlığı, savrulmayı, kolay etkilenmeyi, dış etkilerin insanı kendi iç kararından uzaklaştırmasını teşhis eder. İrade zayıfladığında insan neyin doğru olduğunu bilse bile onu sürdüremez.

Edilgenliğe, sürüklenmeye, başkasının etkisiyle yön değiştirmeye, korku ve çıkar tarafından kolayca belirlenmeye karşıdır.

Çünkü hayatın en büyük kırılmaları her zaman dışarıdan gelmez. Bazen insanın içindeki karar merkezi yavaş yavaş zayıflar. Ne istediğini sanır ama aslında korkuları istemektedir. Seçtiğini sanır ama alışkanlıkları seçmektedir. Karar verdiğini sanır ama çevresi, beklentiler, konfor, aidiyet baskısı onun yerine çoktan hüküm vermektedir. İşte irade dediğimiz şey, tam da bu dağılmanın karşısında insanın kendi içindeki yön duygusunu koruyabilmesidir.

İrade, sadece tercih yapabilmek değildir.Çünkü tercih herkes yapar.Asıl mesele, tercihin kime ait olduğudur.

İnsan bazen çok seçenek arasında yaşar ama yine de iradesizdir. Çünkü seçeneklerin çokluğu, insanı kendiliğinden özgür yapmaz. Hatta bazen daha çok dağıtır. Daha çok kararsızlaştırır. Daha çok dış etkene açık hâle getirir. Seçenek çoğalır ama merkez zayıfsa, insan yolunu kendi içinden değil dışarıdan kurar.

O yüzden irade, imkân bolluğu değil; iç merkezdir.

İrade Neden Bu Kadar Belirleyicidir

Çünkü irade, insanın kendi hayatında özne olarak kalıp kalamayacağını belirler.

İradesi güçlü insan, her zaman kazanan insan değildir. Hiç zorlanmayan da değildir. Ama kendi hayatının yönünü bütünüyle başkasına terk etmeyen insandır. Korkularına rağmen, arzularına rağmen, konfor çağrılarına rağmen, kalabalığın baskısına rağmen içeride bir karar çekirdeği taşıyabilen insandır.

İradesi zayıf insan ise çoğu zaman kötü olduğu için değil, dağınık olduğu için savrulur. Her gelen etkiye göre şekil değiştirir. Her baskıda biraz geri çekilir. Her cazibede biraz yönünü unutur. Böylece hayatın içinde sürüklenir ama buna çoğu zaman yaşamak der.

Oysa sürüklenmek hayat değildir.Sadece hareket hâlinde olmaktır.

İrade, insanın kendi içindeki ağırlığıdır. Neye evet diyeceğini, neye hayır diyeceğini, neyi taşıyacağını, neyi reddedeceğini belirleyen iç kuvvettir. Çünkü insanı ayakta tutan şey sadece niyet değildir. Niyet dağılabilir. Duygu değişebilir. Coşku sönebilir. Ama irade varsa insan düşse de toparlanır. Yorulsa da yönünü yeniden bulur.

İrade ve Arzu

İradenin en büyük sınavlarından biri arzudur.

İnsan her istediğini yapabildiğinde özgür olduğunu sanır. Oysa her isteğinin peşinden giden insan özgür değil, çoğu zaman dağınıktır. Arzu insana hareket verir ama yön vermez. Hatta terbiye edilmediğinde insanı kendi içinde parçalara ayırır. Bir yanın bir şey ister, öteki yan başka bir şey. Kalp başka tarafa çekilir, akıl başka tarafa. Korku başka, tutku başka, konfor başka

İrade işte bu iç karmaşanın ortasında ortaya çıkar.

İnsanın içinden geçen her şeyi meşru saymamasıdır.Her çağrıya cevap vermemesidir.Her arzuyu kader gibi kabul etmemesidir.

Çünkü insan bazen canı istediği için değil, canı istediği şeye dur diyebildiği için büyür.

Bu yüzden irade baskı kurmak değildir. Kendini ezmek de değildir. İnsanın kendi iç dünyasında hükmünü kaybetmemesidir. Dürtülerini tanıması ama onlara teslim olmamasıdır. İstemek ile seçmek arasındaki farkı koruyabilmesidir.

İstemek kolaydır. Seçmek zordur. Çünkü seçim, vazgeçmeyi de içerir.

İrade tam da burada ağırlaşır. İnsan bazı şeyleri yapabileceği hâlde yapmaz. Bazı fırsatları önüne geldiği hâlde almaz. Bazı çağrılara cevap verebileceği hâlde geri durur. İşte bu geri duruş bazen zayıflık değil, iradenin en güçlü biçimidir.

İrade ve Korku

İrade sadece arzularla değil, korkularla da sınanır.

Çünkü insan bazen canı istediği için değil, korktuğu için yön değiştirir. Kaybetmek istemez. Dışlanmak istemez. Rahatını bozmak istemez. Bedel ödemek istemez. Böylece kararları hakikate göre değil, tehdide göre almaya başlar. O noktada irade zayıflar. İnsan artık kendi merkezinden değil, korkunun gölgesinden yaşamaya başlar.

Birçok insan neyin doğru olduğunu bilir.Ama herkes doğruyu seçemez.Çünkü bilmek başka,
irade göstermek başka şeydir.

İrade, insanın korkuya rağmen yön tayin edebilmesidir. Korkuyu yok etmez. Ama ona hükmetmeye çalışır. Ben korkuyorum, o hâlde geri çekilmeliyim demez. Ben korkuyorum ama yine de neyin doğru olduğuna bakmalıyım diyebilir. İşte bu küçük fark, insanın bütün hayatını değiştirir.

Çünkü insan korkusunu kader sanmaya başladığında, iradesini de yitirir. Her tercihini şartlara bağlar. Her geri çekilişini mecburiyet diye anlatır. Sonunda kendi hayatının faili değil, mazeretlerinin taşıyıcısı olur.

İrade ve Alışkanlık

İradeyi en sessiz biçimde aşındıran şeylerden biri de alışkanlıktır.

İnsan bir kez kolay olana razı olduğunda, ikinci kez daha kolay razı olur. Bir kez ertelediğinde, ikinci kez daha rahat erteler. Bir kez içinden gelen doğruyu bastırdığında, bir sonraki bastırma daha az acı verir. Böylece irade bir anda çökmez. Küçük vazgeçişlerle zayıflar.

Her gün biraz daha.Bir disiplini erteleyerek.Bir hakikati geciktirerek.Bir yüzleşmeden kaçarak.Bir bedeli öteleyerek.

İnsan bunu çoğu zaman fark etmez. Çünkü büyük bir yıkım yaşamaz. Hayat sürüyordur. Düzen bozulmamıştır. Fakat içeride karar verme kası zayıflıyordur. Kendi kendine söz verip tutamayan insan, bir süre sonra kendi sözüne de güvenemez olur. Bu, iradenin sessiz kırılmasıdır.

İrade bu yüzden büyük anlarda değil, günlük hayatta da kurulur. Küçük kararlarda, tekrar eden tutarlılıkta, insanın kendi kendine verdiği sözleri ciddiye almasında kurulur. Her gün biraz daha inşa edilir. Ya da her gün biraz daha aşınır.

İrade ve Bedel

İradesi olan insan, bedeli olmayan kararlar alan insan değildir. Tam tersine, çoğu zaman bedeli olan kararı taşıyabilen insandır.

Çünkü kolay olanı seçmek için büyük bir irade gerekmez. Kalabalığın istediğini yapmak, rahat olanı tercih etmek, anlık tatmine yönelmek, riskten kaçmak. Bunlar insanın kendiliğinden kayabileceği yollardır. İrade ise çoğu zaman bu akışa karşı durmaktır.

Bazen hayır demektir.Bazen beklemektir.Bazen vazgeçmektir.Bazen yalnız kalmayı göze almaktır.

İrade bu yüzden sert bir kelimedir. İçinde direnç vardır. İçinde yön vardır. İçinde bir tür kendini taşıma ahlakı vardır. İnsan bazen dışarıdaki dünyayı değiştiremez. Ama kendi kararını bütünüyle teslim etmiyorsa, orada hâlâ bir irade vardır. Ve bu, insanın en temel asaletlerinden biridir.

Çünkü insanı insan yapan sadece düşünmesi değildir. Düşündüğü şeye göre yaşayabilme gücüdür.

Toplumda İrade Kaybı

İrade kaybı sadece bireysel bir mesele değildir. Toplumlar da irade kaybeder.

Bir toplum sürekli başkalarının yönlendirmesiyle düşünmeye, tepki vermeye, karar almaya başladığında; kendi içinden söz üretmek yerine dışarıdaki seslere göre şekil aldığında; uzun vadeli istikamet yerine anlık tepkilerle yaşamaya başladığında toplumsal irade zayıflar. O zaman kalabalık vardır ama yön yoktur. Tepki vardır ama karakter yoktur. Hareket vardır ama istikamet yoktur.

Çünkü iradesiz toplumlar çok konuşabilir. Ama kendi geleceklerini kuramaz.Çok öfkelenebilir.Ama öfkelerini inşaya dönüştüremez.Çok şey isteyebilir.Ama istemeyi kurucu bir karara dönüştüremez.

Toplumsal irade, bir halkın sadece neyi reddettiğinde değil, neyi sabırla ve bedel göze alarak inşa ettiğinde görünür. Aksi hâlde toplum da birey gibi anlık dürtüler, korkular ve tepkiler içinde savrulur. Bugün bir yöne, yarın başka bir yöne. Her güçlü ses onu biraz daha çeker. Çünkü içeride karar verecek derin bir merkez oluşmamıştır.

İrade ve Şahsiyet

Aslında irade, şahsiyetin sessiz omurgalarından biridir.

İnsan ne düşündüğüyle değil sadece, neyi sürdürebildiğiyle de tanınır. Bir fikir söylemek kolaydır. Bir niyet açıklamak da. Ama o fikri ve niyeti zaman içinde taşımak, zorluk geldiğinde bırakmamak, çıkar çağırdığında satmamak, korku büyüdüğünde büsbütün yön değiştirmemek. İşte irade burada şahsiyetin bir parçasına dönüşür.

İradesiz insan kötü niyetli olmayabilir.Hatta iyi kalpli de olabilir.Ama dağınıktır.Kolay etkilenir.Kolay vazgeçer.Kolay savrulur.

Bu yüzden iyi niyet tek başına yetmez. Şahsiyet, iyi niyetin iradeyle birleştiği yerde olgunlaşır. İnsan ancak o zaman kendi içindeki doğruyu hayatına taşıyabilir. Aksi hâlde doğrular sadece düşüncede kalır, hayat ise başka kuvvetler tarafından yönetilir.

Sonuç

İrade, insanın kendi hayatında fail olarak kalabilme gücüdür.

Her şeyi kontrol etmek değildir.Hiç zorlanmamak hiç değildir.Arzusuz olmak da değildir.

İrade, insanın arzularına, korkularına, alışkanlıklarına, konforuna ve çevre baskısına rağmen kendi yönünü bütünüyle kaybetmemesidir. Neyi niçin yaptığını bilmesidir. Her savrulmada kendini yeniden toplayabilmesidir. Kendi kararını kendi içindeki hakikate yaklaştırabilmesidir.

İnsan bazen yolunu şaşırır.Bazen düşer.Bazen kararsız kalır.Bazen yorulur.Ama yine de iradesi varsa geri dönebilir.Çünkü irade, mükemmellik değil; toparlanma kabiliyetidir aynı zamanda.

Unutulmamalıdır:İnsan her zaman önüne engel çıktığı için dağılmaz.Bazen kendi karar merkezini terk ettiği için dağılır.Ve bazen bir insanın gerçek gücü,ne kadar çok istediğinde değil; neyi neden seçtiğini bilip o seçimin yükünü taşıyabildiğinde ortaya çıkar.