Önce şu soruyu sormak gerekir:

Bu ümmet neden bu kadar yoksullaştı

Fakat asıl yarayı açan soru bundan daha derindir.

Bu kadar yoksullaşırken nasıl bu kadar tok bir dindarlık üretebildik

Nasıl oldu da yoksulluk derinleşti ama vaazların sesi titremedi; mutfaklar sustu ama kürsüler susmadı, evler daraldı ama kutsal kelimelerin ihtişamı eksilmedi.

Nasıl oldu da insanlar kira, borç ve işsizlik altında ezilirken sabır tavsiyeleri çoğaldı; pazar fiyatları yükselirken tevekkül cümleleri rahatladı; geçim derdi ağırlaştıkça din dili daha tok, daha yukarıdan ve daha kayıtsız konuşmaya başladı.

Nasıl oldu da yoksulun payı küçülürken nasihat büyüdü; emekçinin omzu çökerken öğüt verenlerin sesi gürleşti; hayat daralırken gösterişli dindarlık eksilmedi.

Ve nasıl oldu da bütün bu çöküşün ortasında din, adaletin değil huzurun; hakikatin değil tesellinin; itirazın değil itaatin dili gibi konuşabildi.

İşte bugün üzerinde durmamız gereken asıl mesele budur.

Çünkü mesele yalnızca yoksulluğun artması değildir.

Asıl mesele, açlığın ortasında tok bir dindarlığın büyümüş olmasıdır.

Tok Dindarlık Nasıl Kuruldu

Tok dindarlık bir günde ortaya çıkmadı.

Önce adalet geri çekildi.

Yerine düzen geçti.

Önce hakikat ağır bulundu.

Yerine hikmet diye sunulan sessizlik yerleşti.

Önce yoksulun hakkı konuşulmaktan çıktı.

Sonra yoksula sabır anlatmak dindarlık sayıldı.

Din, zalimin elini durduran bir ölçü olmaktan yavaş yavaş uzaklaştırıldı; mazlumun sırtındaki yükü hafifleten değil, ona yük taşımayı öğreten bir teselliye dönüştürüldü.

Böylece kürsüler, yarayı gösteren yerler olmaktan çıktı; yarayı örten yerlere dönüştü.

Çünkü bir dindarlık, yoksulun tarafını kaybettiği gün yalnızca merhametini değil, hakikatini de kaybeder.

Artık zulmü teşhis etmez.

Onu yumuşatır.

Adaletsizliği mahkûm etmez.

Ona tahammül öğretir.

İnsanı ayağa kaldırmaz.

Bulunduğu yere razı eder.

İşte tok dindarlık tam da burada doğar.

Yoksulluğun karşısında öfkelenmesi gereken vicdan sustuğunda, din dili güçlülerin huzurunu bozan bir adalet çağrısı olmaktan çıkar; güçlülerin vicdanını rahatlatan bir teselliye dönüşür.

Bir toplumda kutsal kelimeler yoksulun evine uğramamaya başladıysa, orada yalnızca din dili bozulmaz; utanma da bozulur.

Çünkü din, güçlülerin iç huzurunu korumak için değil, zayıfların hakkını savunmak için vardır.

Din dili bunu unuttuğunda insanı Allah'a değil, düzene yaklaştırmaya başlar.

Ve düzen, adaletin yerine geçtiğinde tok dindarlık büyür.

Onun ürettiği din dili ise çoğu zaman hakikatin değil, meşruiyetin dili olur.

Yoksulluk Sadece Ekmek Meselesi Değildir

Açlık yalnızca midenin meselesi değildir.

Açlık, bir toplumun neye razı olduğunun adıdır.

Kimlerin biriktireceğine, kimlerin susacağına, kimlerin mahrum kalacağına dair verilmiş ahlaki ve siyasal bir karardır.

Bir yerde insanlar açsa, orada yalnızca ekonomi bozulmuş değildir.

Ölçü bozulmuştur.

Vicdan bozulmuştur.

Paylaşma duygusu bozulmuştur.

Çünkü yoksulluk, çoğu zaman ekmeğin eksikliğinden önce adaletin eksikliğidir.

Asıl çürüme de burada başlar.

Toplumlar bir günde çürümez.

Önce kelimeler anlamını kaybeder.

Sonra ölçüler yer değiştirir.

Ardından insanlar, olanı normal sanmaya başlar.

En sonunda da vicdan susar.

İşte o zaman yoksulluk sıradanlaşır.

Gösteriş fazilet gibi görünür.

Servet, omuzlarda taşınması zor bir emanet olmaktan çıkar; alkışlanan bir üstünlüğe dönüşür.

İktidar büyürken insan küçülür.

Ama buna yine de düzen denir.

Oysa bir toplum, insanın küçülmesini başarı sanmaya başladığı gün gerçek çöküşünü yaşamaya başlamıştır.

Bugün İslam dünyasının en derin yarası da budur.

Yoksulluk derinleşiyor; fakat öfke derinleşmiyor.

Adaletsizlik büyüyor; fakat hakikat büyümüyor.

İnsan eksiliyor; ama kutsal kelimelerin gösterişi sürüyor.

Demek ki burada ekmekten önce eksilen başka bir şey var.

Vicdan.

Çünkü vicdan eksildiğinde açlık kader gibi görünmeye başlar.

Adaletsizlik sıradanlaşır.

Merhamet, yerini teselliye bırakır.

Ve tok dindarlık, açlığın ortasında bile kendisini rahatsız edecek hiçbir soruya muhatap olmadan varlığını sürdürür.

Ebu Zer Böyle Bir Dünyada Ne Derdi.

Ebu Zer böyle bir tablo karşısında önce yoksulu değil, yoksulu görünmez kılan zihniyeti sorgulardı.

Çünkü onun öfkesi aç insana değil; aç insanın karşısında hâlâ rahat kalabilen kalbe yönelirdi.

Servetin büyümesine değil yalnızca, servetin utanmadan sergilenmesine...

Yoksulluğun yayılmasına değil yalnızca, yoksulluğun kader diye öğretilmesine itiraz ederdi.

Çünkü o, açlığı tabiatın değil; ölçüsünü kaybetmiş bir düzenin sonucu olarak görürdü.

Bugün yaşasaydı belki de ilk sorusu şu olurdu:

"Bu kadar servetin içinde aç kalan kim?"

Sonra ikinci sorusunu sorardı:

"Bu kadar ibadetin içinde kaybolan adalet nerede?"

Çünkü onun derdi malın kendisi değildi.

Malın, emanet olmaktan çıkıp üstünlük işaretine dönüşmesiydi.

Dindarlığın gösterişe, din dilinin ise teselliye dönüşmesiydi.

Oysa din dili, insanı rahatlatan değil; gerektiğinde rahatsız eden bir vicdan olmalıdır.

Tok olanın boğazında düğüme dönüşmelidir.

Zalimin huzurunu kaçırmalıdır.

Mazlumun yükünü paylaşmalıdır.

Ama bugün bunun tam tersi yaşanıyor.

Kutsal kelimeler, yoksulun feryadına omuz vermek yerine güçlülerin huzurunu bozmayan bir sükûnet üretmeye başladı.

İşte Ebu Zer'in öfkesi tam da burada yeniden dirilirdi.

Ve belki de son sorusu şu olurdu:

"Bu kadar yoksulluğun içinde siz neyi korudunuz; dini mi, düzeni mi?"

Asıl Çöküş Nerede Başladı.

Asıl çöküş pazarda başlamadı.

Ne enflasyonla başladı ne de işsizlikle.

Asıl çöküş, insan küçülürken buna alıştığımız gün başladı.

Kira arttığında değil; kira artarken nasihatin çoğalmasına ses çıkarmadığımız gün başladı.

İşsizlik büyüdüğünde değil; işsizlik büyürken tevekkül cümlelerinin çoğalmasını doğal karşıladığımız gün başladı.

Aç insanlar çoğaldığında değil; aç insanların artık bizi rahatsız etmediği gün başladı.

Çünkü toplumlar bir anda çürümez.

Önce zulüm büyür.

Sonra sessizlik.

En sonunda alışkanlık.

Ve alışkanlık, en büyük ahlaki felakettir.

Çünkü insan, her gün gördüğü acıya zamanla üzülmemeyi öğrenebilir.

İşte o zaman yoksulluk, sadece ekonomik bir mesele olmaktan çıkar; vicdanın sınavına dönüşür.

Bir toplumun dini, yoksulun sofrasına eğilmiyorsa er ya da geç sarayın diline dönüşür.

Din dili sarayın dili olduğunda ise insanı ayağa kaldırmaz.

Onu düzene razı eder.

Mazluma hakkını hatırlatmaz.

Ona sabrı hatırlatır.

Zalimden hesap sormaz.

Hikmetten söz eder.

Böylece kutsal kelimeler yerinde kalır.

Ama o kelimelerin taşıdığı adalet yavaş yavaş çekilir.

İşte bugün en büyük tehlike budur.

Aç insanların çoğaldığı bir çağda, tok dindarlığın çoğalması.

Çünkü açlık bir felakettir.

Ama açlığın karşısında vicdanını kaybetmek, felaketin kendisinden daha büyüktür.

Son Söz

Belki de artık yanlış soruyu soruyoruz.

Bu ümmet neden yoksullaştı diye soruyoruz.

Oysa asıl soru şudur:

Bu ümmet neye razı oldu

Çünkü insan önce ekmeğini kaybetmez.

Önce itirazını kaybeder.

Sonra utanmasını.

Sonra adalet duygusunu.

En sonunda da kendisini.

Bugün sofralar küçüldü.

İnsanlar yoruldu.

Vicdanlar ise sessizleşti.

Ama buna rağmen gösterişli dindarlık büyümeye devam etti.

Belki de bugün kaybettiğimiz ilk şey ekmek değildi.

Vicdandı.

Çünkü vicdan kaybolduğunda açlık sıradanlaşır.

Adaletsizlik kader gibi anlatılır.

Gösteriş fazilet zannedilir.

Ve insanlar Allah'ın adını daha çok anarken, Allah'ın emrettiği adaleti daha az konuşur.

İşte o zaman din değil; tok dindarlık büyür.

Bu yüzden Ebu Zer'in sesi bugün hâlâ rahatsız edicidir.

Çünkü o bize yalnızca yoksulluğu değil, yoksulluğa alışmayı gösterir.

Aç insanı değil, aç insanın karşısında yüzü kızarmayan toplumu gösterir.

Ve belki de bugün cevaplamamız gereken tek soru budur:

Bir ümmet ne zaman tok dindarlığı gerçek dindarlık sanmaya başladı.