İnsan Bugün Hakikati Değil, Kendine Benzeyeni Arıyor

Modern insanın en büyük yanılgılarından biri, yakınlık kurduğu insanları hakikate göre seçtiğini sanması. Oysa çoğu zaman insanlar doğru olanı değil, kendilerini rahatsız etmeyecek olanı seviyor.

Çünkü insan kendisini sorgulayanla değil, onaylayanla rahat ediyor.

Ziya Paşa’nın sözü tam bu büyük insanlık gerçeğinin ortasına düşüyor.

Nadanlar eder sohbet-i nadanla telezzüz.
Dîvânelerin hem-demi dîvâne gerektir.

Bu yalnız cahillerle deliler üzerine söylenmiş bir beyit değildir. Bu, insanın kendi zihinsel ve ruhsal seviyesine uygun çevre kurduğunu anlatan büyük bir toplumsal teşhistir. Çünkü insan çoğu zaman kendisini büyütecek insanlara değil, kendisini rahat hissettirecek insanlara yaklaşır.

Ve çağın insanı bugün biraz da bu yüzden derinleşemiyor.
Kendisine benzeyen yankıların içinde yaşıyor.

Nadan

Nadan yalnız bilgisiz insan değildir. Kendini aşmak istemeyen insan.

Modern çağ nadanlığı daha görünmez hâle getirdi. Çünkü artık cehalet yalnız bilgisizlik biçiminde görünmüyor. İnsan çok şey biliyor olabilir ama hâlâ sığ yaşayabilir. Çok konuşabilir ama hiç derinleşmeyebilir.

Bugün insanlar:

Kendi fikrini tekrar eden insanları seviyor. Kendi öfkesini büyüten kalabalıklara yaklaşıyor. Kendi korkularını doğrulayan çevrelerde huzur buluyor.

Çünkü hakikat çoğu zaman insanı rahatsız eder. Kendisiyle yüzleştirir. Eksiklerini gösterir.

Modern insan ise rahatsız olmak istemiyor.

Bu yüzden insanlar artık hakikati değil, konforu seçiyor.

Sohbet-i Nadanla Telezzüz

Bu mısra çağımızı inanılmaz biçimde anlatıyor.

Çünkü modern dünya insanlara sürekli kendi yankılarını dinletecek alanlar kurdu. Sosyal medya bunun en büyük örneği. İnsan artık farklı fikri duymuyor; yalnız kendi düşüncesine benzeyen seslerin içinde dolaşıyor.

Ve zamanla herkes kendi küçük dünyasının içinde haklı hissetmeye başlıyor.

Bu yüzden çağımızda:

Kutuplaşma büyüyor. Insanlar birbirini anlamıyor. Farklı düşünce düşmanlık gibi algılanıyor. Tartışma yerini kabileleşmeye bırakıyor. Çünkü insan kendine benzeyen insanlarla rahatlıyor.

Ziya Paşa’nın söylediği şey çok sert:
Cahil insan, cahille birlikte olmaktan zevk alır.

Çünkü orada sorgulanmaz. Orada yüzleşmez. Orada büyümek zorunda kalmaz.

Divâne

Buradaki “divâne” yalnız aklını kaybetmiş insan değildir. Toplumun normal saydığı şeylere teslim olmayan insan.

Tarih boyunca hakikati gerçekten arayan insanlar biraz yalnız kaldı. Çünkü derin düşünen insan, çoğu zaman kalabalığın huzurunu bozar. İnsanlara alıştıkları yalanları sorgulatır.

Bu yüzden toplumlar çoğu zaman hakikati söyleyen insanları önce “garip”, sonra “uyumsuz”, bazen de “deli” ilan etti.

Çünkü hakikat rahat bozucudur.

Modern çağ da bunu sürdürüyor. Kalabalığın dışına çıkan, farklı düşünen, sorgulayan insan hemen yalnızlaştırılıyor.

Ve insan zamanla ait olmak için düşünmekten vazgeçebiliyor.

Hem-Demi Divâne Gerektir

Bu mısra çok büyük bir yalnızlık anlatıyor.

Çünkü derin insanlar çoğu zaman birbirini arar. Yüzeyde yaşayan insanlar derinliği yorucu bulur. Sürekli düşünmek istemez. Sürekli yüzleşmek istemez. Kendini değiştirmek istemez.

Bu yüzden insan biraz da kendi ruh seviyesine uygun insanlarla yakınlık kurar.

Bugün çağımızın en büyük problemlerinden biri de bu:
İnsanlar birbirini geliştirmiyor artık; birbirini teyit ediyor.

Bir araya geliyorlar ama büyümüyorlar.
Konuşuyorlar ama derinleşmiyorlar.
Birbirlerini hakikate değil, konfora taşıyorlar.

Ve zamanla insanlar düşünce toplulukları değil, psikolojik sığınaklar kuruyor.

Modern İnsan Neden Sürekli Kendi Gibi İnsanlara Kaçıyor

Çünkü farklı olan tehdit gibi geliyor.

Başka bir fikir, başka bir hayat biçimi, başka bir düşünce insanın kendi doğrularını sarsabiliyor. Bu yüzden modern insan giderek daha kapalı yaşamaya başlıyor.

Aynı fikirler. Aynı haberler. Aynı öfkeler. Aynı cümleler.

Ve insan sürekli kendi yankısını duydukça hakikate değil, kendisine daha çok inanıyor.

Bu yüzden çağımızda bilgi artıyor ama anlayış büyümüyor.

Çünkü anlamak için yalnız konuşmak değil, dinlemek de gerekir.

Çağın En Büyük Yalnızlığı

Belki de çağımızın en büyük yalnızlığı kalabalıksızlık değil; derinliksiz yakınlık.

İnsanların çevresi var ama hakiki dostluğu yok. Sürekli iletişim var ama gerçek temas az. Çünkü insanlar birbirinin ruhuna değil, pozisyonuna yakın duruyor.

Ve insan kendisini gerçekten büyütecek insanlarla karşılaşmadığında, yıllarca aynı yerde dönebiliyor.

Bu yüzden bazı dostluklar insanı büyütür, bazıları ise yalnız oyalar.

Hakikat Neden Rahatsız Eder

Çünkü hakikat insanı değiştirmek ister.

Modern insan ise değişmeden huzur bulmak istiyor. Hem aynı kalmak hem de derinleşmek istiyor. Oysa insan bazen büyümek için kendi konforundan çıkmak zorunda.

Gerçek dostluk da biraz budur aslında:
İnsanın yalnız yanında duran değil, gerektiğinde ona aynalık eden insanlarla yürüyebilmesi.

Ama çağımız aynadan çok alkış seviyor.

Asıl Soru

İnsan neden bugün kendisine benzeyen insanlara sığınıyor? Neden hakikati değil, onaylanmayı arıyor? Neden çağın bütün iletişim imkânları insanları birbirine daha yakın değil, daha kapalı hâle getiriyor? Ve neden insanlar artık büyümek için değil, rahatlamak için bir araya geliyor?

Belki de insanı asıl yalnızlaştıran şey farklılık değil; sürekli kendi yankısı içinde yaşamasıdır.

Ve belki de bugün gönle en çok lazım olan şey yeni bir kalabalık değil, eski bir hakikattir:

Nadanlar eder sohbet-i nadanla telezzüz.

Çünkü insan yalnız kendine benzeyenlerle yaşadığında rahatlar; ama çoğu zaman büyüyemez.