İnsan Artık Hakikate Değil, Uyuma Değer Veriyor

Bugünün dünyasında en makbul insan, hakikati arayan değil; düzeni bozmayan insan. Çok sorgulamayan. Çok derine inmeyen. Fazla düşünmeyen. Sistemin ritmine uyum sağlayan. Kalabalığın dışına taşmayan.

Çünkü modern çağın en büyük korkularından biri hakikatsizlik değil; uyumsuzluk.

Bu yüzden insan artık doğru olduğu için değil, normal göründüğü için kabul görüyor.

Muhyi’nin sözü tam bu büyük kırılmanın içine düşüyor:

Erenlerin çoktur yolu.
Cümlesine dedik beli.
Gören bizi sanır deli.
Usludan yeğdir delimiz.

Bu yalnız bir derviş savunması değildir. Bu, hakikati yalnız alışılmış biçimlerde arayan zihne karşı söylenmiş büyük bir itirazdır. Çünkü insan bazen aklını kaybettiği için değil, çağın sahte aklına teslim olmadığı için deli sanılır.

Ve tarih boyunca hakikati gerçekten taşıyan insanlar, çoğu zaman önce anlaşılmadı.

Erenlerin Çoktur Yolu

Modern insan tek biçim seviyor.

Tek düşünce. Tek hayat tarzı. Tek başarı ölçüsü. Tek normallik biçimi. Çünkü sistem çeşitlilikten değil, standardizasyondan besleniyor.

Herkes birbirine benzedikçe düzen rahatlıyor.

Ama hakikat tek biçimde görünmüyor.

Muhyi’nin “erenlerin çoktur yolu” sözü burada çok büyük bir kapı açıyor. Çünkü insanın hakikate yürüyüşü birbirine benzemez. Herkes aynı yaradan geçmez. Aynı sessizliği taşımaz. Aynı kırılışla olgunlaşmaz.

Bir insan acıyla büyür. Bir başkası yalnızlıkla. Bir başkası kayıpla. Bir başkası susarak. Bir başkası dünyadan çekilerek.

Ama modern dünya buna tahammül etmiyor. Çünkü farklı iç yolculuklar sistemi rahatsız ediyor. İnsanların aynı ritimde düşünmesini, aynı hızda yaşamasını, aynı şeylere inanmasını istiyor.

Oysa hakikat biraz da insanın kendine özgü yürüyüşünde görünür.

Cümlesine Dedik Beli

Bu mısrada büyük bir iç olgunluk var.

Çünkü burada kibir yok. “Yalnız bizim yolumuz doğrudur” diyen bir daralma yok. Başkasını küçümseyen bir üstünlük yok.

Bugünün dünyası ise tam tersine çalışıyor. Herkes kendi hakikatini mutlaklaştırıyor. Kendi düşüncesini tek ölçü sayıyor. Kendi çevresini merkeze koyuyor.

Bu yüzden çağımızda: kanaat çok, hikmet az.

İnsanlar artık anlamaya çalışmıyor. Saflaştırıyor. Ayırıyor. Kamplaştırıyor. Ve kendi yankısını hakikat sanıyor.

Muhyi’nin “cümlesine dedik beli” sözü burada çok derin bir insanlık çağrısı taşıyor:
Hakikati yalnız kendine hapsetme.

Çünkü insan kendi doğrusu büyüdükçe değil, başkasının yoluna da saygı duyabildiğinde olgunlaşıyor.

Gören Bizi Sanır Deli

Asıl kırılma burada başlıyor.

Çünkü çağın normalliği çoğu zaman hakikatten değil, alışkanlıktan oluşuyor.

Bugün herkes aynı yorgunluğu yaşıyor ama durup düşünmüyor. Aynı hızın içinde tükeniyor ama bunu sorgulamıyor. Aynı sahte başarı yarışında yoruluyor ama dışarı çıkmaya cesaret edemiyor.

İşte böyle zamanlarda farklı yaşayan insan “garip” görünmeye başlıyor.

Biraz sessiz kalan. Biraz geri çekilen. Biraz içe yürüyen. Biraz kalabalıktan uzak duran.Biraz hakikati önemseyen.

Hemen anlaşılmıyor.

Çünkü çağın normalliği çoğu zaman:

Hızlı olmak. Görünmek. Tüketmek. Yarışmak. Sürekli meşgul olmak üzerine kurulu.

Bunun dışına çıkan insan ise sisteme göre “deli.”

Oysa bazen insanı bozan şey delilik değil; herkes gibi olma korkusudur.

Modern İnsan Neden Sürekli Uyum Arıyor

Çünkü dışlanmaktan korkuyor.

İnsan artık yanlış anlaşılmaktan değil, görünmez kalmaktan ürküyor. Bu yüzden sürekli çevresine benzemeye çalışıyor. Aynı dili konuşuyor. Aynı tepkileri veriyor. Aynı öfkeleri taşıyor. Aynı korkularla hareket ediyor.

Ve zamanla kendi iç sesi kayboluyor.

Bugün birçok insan düşünmüyor aslında; ait olduğu kalabalığın düşüncesini tekrar ediyor. Çünkü çağımız birey üretmiyor artık. Aidiyet refleksi üretiyor.

Bu yüzden hakikate yaklaşan insan bazen yalnızlaşıyor. Çünkü hakikat insanı sürüden biraz ayırıyor.

Usludan Yeğdir Delimiz

Bu çok sert bir mısra.

Çünkü burada “uslu” yalnız sakin insan değildir. Sistemin sınırlarını aşmayan, risk almayan, hakikati rahatsız edecek kadar ciddiye almayan insanı temsil ediyor.

Modern çağın uslu insanı:

Çok uyumlu. Çok kontrollü. Çok hesaplı. Çok görünür. Ama iç olarak çok yorgun.

Çünkü hiçbir şeyi kaybetmek istemiyor:

Konforunu. Çevresini. Statüsünü. Güvenliğini. Kabulünü.

Bu yüzden hakikati tam yaşayacak kadar özgürleşemiyor.

Muhyi’nin “usludan yeğdir delimiz” sözü biraz da şunu söylüyor:
Hakikat uğruna dünyaya biraz yabancılaşmak, dünyanın içinde tamamen erimekten daha değerlidir.

Çünkü bazı insanlar düzenli görünür ama içten çürümüştür. Bazıları ise dışarıdan garip görünür ama içi diridir.

Çağın Büyük Deliliği

Belki de çağın asıl deliliği:

Sürekli hızlanıp nereye gittiğini bilmemek. Herkes gibi yaşayıp kendini kaybetmek. Görünür olup içten boşalmak. Kalabalık içinde kendine yabancılaşmak.

Ama modern dünya buna delilik demiyor. Çünkü herkes aynı şeyi yapıyor.

Oysa bazen hakikate en yakın insan, sisteme en az benzeyen insandır.

Asıl Soru

İnsan neden artık hakikatten çok uyuma değer veriyor? Neden herkes gibi olmayı güvenlik sanıyor? Neden farklı düşünen insanı hemen dışlıyor? Ve neden çağın normalliği insanı gittikçe daha yorgun, daha boş, daha köksüz hâle getiriyor?

Belki de insanı asıl bozan şey delilik değil; ruhunu kaybettiği hâlde normal görünmesidir.

Ve belki de bugün gönle en çok lazım olan şey yeni bir uyum değil, eski bir cesarettir:

Gören bizi sanır deli.

Çünkü bazen insanın hakikate en çok yaklaştığı yer, dünyanın onu tam anlayamadığı yerdir.