Toplumlar kötülükten değil, kötülükle mesafesini kaybedince çöker.

Çürüme bağırmaz; önce alışılır.

Toplumlar bir anda kötüleşmez.
Toplumlar yanlış yaptıkları için değil, yanlışla aralarındaki mesafeyi kaybettikleri için çöker.

Nuh’un karşısındaki toplumu anlamadan tufanı anlamak mümkün değildir. Çünkü kıssada asıl mesele bir peygamberin yalnızlığı değil, bir toplumun kolektif tercihidir.

Nuh yıllarca uyardı. Aynı sözleri tekrar etti. Aynı gerçeği hatırlattı. Fakat toplum dinlemedi. Dinlememek bir bilgisizlik değildi; bilinçli bir tercihti. Çünkü dinlemek değişmeyi gerektirir. Değişmek ise konforu bozar.

Bir toplum yanlış yaptığında değil, yanlışı savunduğunda tehlikelidir. Savunma başladığında meşrulaştırma başlar. Meşrulaştırma başladığında vicdan geri çekilir. Vicdan geri çekildiğinde çoğunluk devreye girer.

Çoğunluk rahatlatıcıdır.Çoğunluk sorumluluğu dağıtır.Çoğunluk “herkes böyle” diyerek bireyin yükünü hafifletir.
İşte çürümenin en sessiz aşaması budur.

Ve çürümenin sesi çoğu zaman gürültü değildir; “alışma”dır.
İnsan, yanlışın kendisine değil yanlışın gündelikliğine yenilir.

Normalleşme

Nuhun kavmi ilk başta kendilerini zalim olarak görmüyordu. Hiçbir toplum kendisini kötü olarak tanımlamaz. İnsanlar genellikle yaptıklarını gerekçelendirir. Gerekçe üretmek, vicdanı susturmanın en kolay yoludur.

Bu düzen böyle.
Herkes böyle yapıyor.
Abartıyorsun.
Normalleşme bu cümlelerle başlar.

Çürüme çoğu zaman bir suçla değil, bu düzen böyle dendiğinde sallanan başla başlar.

Bir toplumda yanlış davranışlar tepki görmüyorsa sistem zayıflamıştır. Yanlış alkışlanıyorsa sistem çökmeye başlamıştır. En tehlikelisi ise şudur: Yanlış eleştirildiğinde eleştirenin suçlanması.

Nuh’un karşılaştığı şey tam olarak buydu. Uyarı, sorun olarak görüldü. Hakikat, huzur bozucu ilan edildi.
Bir toplumda hakikat rahatsızlık üretmeye başladığında, çöküş hızlanır.

Çünkü hakikat, huzuru bozduğu gün değil—huzur, hakikati boğduğu gün kaybolur.

Kolektif İnkâr

Birey yalnızken daha dikkatli davranabilir. Fakat kalabalık içinde sorumluluk dağılır. Kimse kendisini tek başına sorumlu hissetmez. Bu, kolektif inkârın temelidir.

Nuh’un çağrısına karşı verilen tepki yalnız bireysel değildi; toplumsaldı. İnsanlar birbirlerinden güç aldı. Alay kolektif hale geldi. İnkâr bir dayanışma biçimine dönüştü.

Çoğunluk, haklı olmanın değil; rahat olmanın aracıdır.
Toplumlar çoğu zaman gerçeği bilmedikleri için değil, bilmek istemedikleri için inkâr eder. Çünkü bilmek bedel gerektirir. Bedel ise istikrarı sarsar.
İnkâr uzadıkça eşik yaklaşır.

Bir süre sonra inkâr, “yanlış yapmıyoruz” demek değildir; “yanlışsa bile bana ne” demektir.
İşte o cümle kurulduğunda, toplum yalnız gerçeği değil; utanmayı da kaybeder.

Konfor ve Erteleme

Her medeniyetin bir kırılma anı vardır. Fakat kırılma bir günde oluşmaz; uzun süre ertelenir. Erteleme, çürümenin görünmez yakıtıdır.

Nuh’un kavmi değişimi sürekli öteledi. “Henüz felaket yok” diyerek tehdidi küçümsedi. Oysa çöküş genellikle görünür hale geldiğinde değil, görünmezken başlar.

Bir toplum tehlikeyi yalnız fiziksel belirtilerle ölçüyorsa, ahlaki aşınmayı fark edemez.
Ahlaki aşınma yavaş ilerler.
Yavaş ilerleyen şeyler tehlikesiz zannedilir.
Oysa en derin çöküşler sessiz olur.

Sessiz çöküşün bir işareti vardır
Yanlış artık tartışılmaz… sadece yönetilir.

Eşik

Her toplum için bir eşik vardır. O eşik geçildiğinde reform mümkün olmaz. Çünkü sistem kendini düzeltme kapasitesini kaybetmiştir. Uyarı yapanlar yalnızlaşmış, yanlış savunulur hale gelmiş, çoğunluk rahatlamışsa eşik aşılmıştır.

Nuh kıssasında tufan bu eşiğin ardından gelir.
Çöküş dışarıdan gelmez.
Çöküş içeride tamamlanır.

Bu eşik bazen bir yasa değişikliği değildir.
Bazen bir bakış değişikliğidir:
İnsanların yanlışı gördüğünde gözünü kaçırması.

Bugün

Bugün de toplumlar benzer sınavlardan geçiyor. Güç yoğunlaşıyor, çıkar dengeleri ahlakın önüne geçiyor, uyarı yapanlar marjinalleştiriliyor. Çoğunluk, rahat olanı doğru zannetmeye eğilimli.

Asıl tehlike kriz değil; krize alışmaktır.
Bir toplum yanlış yaptığında değil, yanlışla yaşamayı öğrendiğinde çöker.

Bugün kendimize şu üç cümleyi yakıştırdığımız an tehlike başlar:
Bu kadarı normal.
Zaten hep böyleydi.
Ben ne yapabilirim

Asıl Soru

Nuh’un kavmi bir gün içinde yok olmadı. Onlar uzun süre uyarıyı ertelediler. Yanlışla aralarındaki mesafeyi kaybettiler. Çoğunluğa sığındılar. Konforu seçtiler.
Ve sonunda kendi çöküşlerini hazırladılar.

Asıl soru şudur
Yanlışla aramızdaki mesafe hâlâ var mı,
yoksa biz de ona alıştık mı?

Mesafe kapanınca kötülük büyümez; yalnızca normalleşir.