Sivas’ın tarihi mirası konusunda alınan kararlar, yapılan açıklamalar ve bugün turistlere sunulan bilgiler birbirini tutmak zorunda değil mi?

Aziz Vlas meselesini hatırlayanlar bilir. Bu konuyu daha önce defalarca yazdım. Tarihi verilerden hareketle değerlendirmelerde bulundum, Sivas’ın geçmişiyle ilgili tartışmaların bilimsel zeminde yürütülmesi gerektiğini savundum. Ancak gelinen noktada, geçmişte yaşanan tartışmaların yeniden gündeme gelmesini gerektiren yeni bir gelişmeyle karşı karşıyayız.

Önce geçmişi hatırlayalım.

Sivas’ta Gökmedrese’nin karşısında bulunan ve halk arasında Göz Evliyası olarak bilinen alan, bir dönem Aziz Vlas’ın mezarı olduğu iddiasıyla gündeme geldi. Konu yalnızca tarihi bir isim tartışması olarak kalmadı alanda kazı çalışmaları yapıldı, temsili bir anıt oluşturuldu ve mesele kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.

Ardından Sivas Belediyesi öncülüğünde Aziz Vlas Çalıştayı düzenlendi. Farklı alanlardan akademisyenlerin, tarihçilerin ve araştırmacıların katıldığı çalıştayda konu çeşitli yönleriyle ele alındı. Çalıştayın ardından alanın tescilinin yeniden değerlendirilmesi gündeme geldi ve bölge, “Göz Evliyası Mezarı ve Yapı Kalıntıları” adıyla tescillendi.

Belediye Başkanı Adem Uzun da çalıştayın ardından yaptığı açıklamada, bilimsel çalışma sonucunda Sivas’ın Aziz Vlas diye bir meselesinin bulunmadığını, konunun kendileri açısından kapandığını ifade etti.

Yani belediye, bu meselede bir irade ortaya koymuş, bir çalıştay düzenlemiş, sonuçlarını kamuoyuyla paylaşmış ve alanın kimliğine ilişkin bir yaklaşım benimsemişti.

Peki şimdi ne oldu?

Dün, Sivas’ın turizm potansiyelini ve geleceğe yönelik turizm vizyonunu tanıtmak amacıyla “Rota Sivas” Turizm Lansman Toplantısı düzenlendi. Şehrin tarihi ve kültürel değerlerini dijital ortamda tanıtmayı amaçlayan Rota Sivas mobil uygulaması da kamuoyuna sunuldu.

Şehrin turizmi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilebilecek bu uygulamayı incelerken dikkat çekici bir ayrıntıyla karşılaştım.

Daha önce Göz Evliyası olarak tescil edilen alan, Rota Sivas uygulamasında bu kez “Süt Evliyası Tekkesi (Aziz Vlas)” adıyla tanıtılıyor.

İşte tam da burada sormamız gereken sorular var.

Aziz Vlas meselesi bilimsel bir çalıştayın ardından kapatılmışsa, bugün aynı mekanın Aziz Vlas adıyla yeniden tanıtılmasının gerekçesi nedir?

Bir tarafta Göz Evliyası Mezarı ve Yapı Kalıntıları adıyla tescil edilmiş bir alan, diğer tarafta Aziz Vlas ile ilişkilendirilen Süt Evliyası Tekkesi tanımı…

Bunlar birbirinden bağımsız iki bilgi mi, aynı mekâna ilişkin farklı tarihi yorumlar mı, yoksa geçmişte alınan kararlarla bugün kullanılan tanıtım dili arasında bir uyumsuzluk mu var?

Bu soruların cevabını bilmeden kesin hükümler vermek doğru olmaz. Nitekim Süt Evliyası adı, halk arasında kullanılan ve geçmişten gelen bir adlandırma. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı'nda da yapı Süt Evliyası Türbesi (Tekkesi) olarak kayıtlı. Dolayısıyla tartışılması gereken, bu ismin varlığı değil Aziz Vlas meselesinin geçmişte nasıl sonuçlandırıldığı ve bugünkü uygulamada nasıl yeniden yorumlandığıdır.

Ancak tam da bu nedenle belediyenin açıklama yapması gerekiyor.

Çünkü burada sıradan bir internet sitesindeki isimlendirmeden söz etmiyoruz. Sivas'ın turizm değerlerini tanıtmak amacıyla belediye tarafından hazırlanan bir uygulamadan bahsediyoruz. Bu uygulama, şehre gelen ziyaretçilerin tarihi mekanlar hakkında bilgi edineceği, gördüklerini anlamlandıracağı ve Sivas'ın geçmişine ilişkin kanaat oluşturacağı bir rehber niteliği taşıyor.

Böylesine önemli bir platformda kullanılan ifadelerin, bilimsel dayanaklarının ve birbirleriyle ilişkisinin açık olması gerekmez mi?

Dahası, bu uygulamada söz konusu mekan yalnızca Süt Evliyası Tekkesi olarak anılmıyor doğrudan Aziz Vlas adıyla da ilişkilendiriliyor. Bu da geçmişte çalıştayla sonuçlandırıldığı açıklanan tartışmayı yeniden gündeme getiriyor.

Eğer çalıştay sonrasında ortaya konulan yaklaşım değiştiyse, bunu açıklamak gerekir. Yeni bir araştırma veya belge farklı bir sonuca ulaşılmasını sağladıysa, bunun kamuoyuyla paylaşılması gerekir. Eğer ortada yalnızca bir isimlendirme ya da içerik hazırlama hatası varsa, onun da düzeltilmesi gerekir.

Aksi durumda, dün kapandığı söylenen bir meselenin bugün başka bir adlandırmayla yeniden açıldığı izlenimi ortaya çıkıyor.

Benim başından beri üzerinde durduğum nokta da tam olarak bu. Sivas'ın tarihi mirası, kişisel yorumlara, dönemsel yaklaşımlara veya birbirinden kopuk kurumsal kararlara bırakılmamalı. Tarihi bir mekanın kimliği, hangi görüşü desteklediğine bakılarak değil, eldeki veriler ve bilimsel araştırmalar doğrultusunda değerlendirilmelidir.

Üstelik mesele yalnızca Aziz Vlas'tan ibaret değil. Sivas'ın kültürel mirasını turizm aracılığıyla tanıtmak istiyorsak, öncelikle bu mirasın nasıl tanımlandığı konusunda tutarlı bir yaklaşım geliştirmeliyiz. Turizm vizyonu yalnızca yeni projeler, dijital uygulamalar ve tanıtım faaliyetleriyle kurulamaz. Bu vizyonun güvenilir bilgiye, sağlam bir tarihi zemine ve kurumsal tutarlılığa da ihtiyacı var.

Bir yandan bilimsel çalıştay düzenleyip bir sonuca ulaştığınızı açıklayacak, diğer yandan kendi turizm uygulamanızda aynı mekanı farklı bir tarihi çerçevede sunacaksınız…

Peki, hangisi esas alınacak?

Sivas Belediyesi artık şu soruya açık bir cevap vermeli:

Göz Evliyası olarak tescil edilen alan neden Rota Sivas uygulamasında “Süt Evliyası Tekkesi (Aziz Vlas)” adıyla tanıtılıyor?

Bu sorunun cevabı, yalnızca benim değil, Sivas'ın tarihine ve kültürel mirasına ilgi duyan herkesin bilmek istediği bir konu.

Çünkü mesele bir tabelada hangi ismin yazdığı deği geçmişte alınan kararların arkasında durulup durulmadığı, yeni bilgilerin hangi dayanaklarla ortaya konulduğu ve şehrin tarihinin ne kadar tutarlı bir anlayışla anlatıldığıdır.

Aziz Vlas meselesi kapanmış olabilir. Ancak Rota Sivas uygulamasındaki bu isimlendirme, en azından cevaplanması gereken yeni bir soru ortaya çıkarmış durumda.

Tarih değişebilir, yeni belgeler yeni yorumlara kapı açabilir. Ama bunun yolu, dün söylenenleri açıklamadan bugün başka bir şey söylemek değildir.